Portfel inwestycyjny – czym jest i jak go zbudować?

Z tego artykułu dowiesz się: 

• czym jest portfel inwestycyjny;
• dlaczego płynność instrumentu jest taka ważna,
• co to są fundusze inwestycyjne,
• co to jest profil inwestora i dlaczego jest ważny

Inwestowanie powinno być zaplanowane. By odnieść sukces w pomnażaniu swoich oszczędności, nie musisz być alfą i omegą. Wystarczy, że określisz i zrozumiesz, na czym ma polegać Twój sposób inwestowania i odpowiednio do niego dobierzesz do portfela różne instrumenty finansowe. Aby to zrobić mądrze, musisz wiedzieć, czy oczekiwane przez Ciebie zyski są realne do osiągnięcia i czy ryzyko strat, które towarzyszy oczekiwanym zyskom, jest dla ciebie akceptowalne. 

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.

Zapisz się

A po co Ci ta wiedza? Przede wszystkim po to, by inwestować świadomie i ograniczyć wpływ emocji na proces inwestycyjny. Ponieważ emocje to największy wróg inwestowania, który skłania Cię do nieprzemyślanych działań, czyli kupowania i sprzedawania instrumentów finansowych w najmniej odpowiednich momentach.

Największym wrogiem twoich inwestycji są: strach i chciwość. Trochę upraszczając, strach wpływa na nasze decyzje inwestycyjne, gdy tracimy lub możemy tracić pieniądze (gdy na rynkach pojawiają się spadki cen), ale również wtedy, kiedy rynki rosną, a my obawiamy się, że nie wykorzystamy nadarzającej się okazji inwestycyjnej. Chciwość rządzi nami, kiedy podejmujemy zbyt wysokie ryzyko lub je wręcz ignorujemy, by osiągać wyższe zyski w krótkim czasie.

Poniżej podpowiadamy, jak w prosty sposób przygotować się do inwestowania, co warto poznać i na co zwrócić uwagę, zanim rozpoczniesz inwestowanie w fundusze oraz zaczniesz budować z nich portfel inwestycyjny.

Czym jest portfel inwestycyjny?

Portfel inwestycyjny to zbiór wszystkich składników, które stanowią Twoje inwestycje. Oczywiście poza instrumentami finansowymi (różne klasy aktywów: akcje, instrumenty dłużne w tym obligacje, lokaty bankowe) portfel może zawierać również inne składniki, np. metale szlachetne, nieruchomości lub dzieła sztuki. W dalszej części tekstu będę się skupiać tylko na instrumentach finansowych jako składnikach portfela.

Przemyślany skład portfela inwestycyjnego to klucz do skutecznego i spokojnego pomnażania majątku. Choć to jeszcze nie gwarantuje sukcesu, ale na pewno znacznie go przybliża. Aby stworzyć portfel inwestycyjny, warto na początku rozważyć, jakie aktywa zamierzamy w nim umieścić. 

Masz do wyboru wiele instrumentów finansowych, które różnią się między sobą pod wieloma względami. Przede wszystkim różni je od siebie możliwy do osiągnięcia zysk i związane z nim ryzyko strat. Aby dobrze wybrać, musisz wiedzieć:

• do jakich instrumentów masz dostęp
• jakie zyski mogą przynieść poszczególne instrumenty w różnych okresach czasu
• jakie ryzyko strat charakteryzuje poszczególne instrumenty
• jaka jest ich płynność i jak można je spieniężyć
• jaki jest minimalny zalecany okres inwestowania w poszczególne instrumenty.

Najczęściej instrumenty finansowe dzieli się ze względu na poziom ryzyka (wysokość i prawdopodobieństwo poniesienia strat) i związanego z nim możliwego do uzyskania zysku. Innym ważnym kryterium jest płynność instrumentu, czyli możliwość szybkiej i taniej zamiany instrumentu na gotówkę.

Reklama

Dlaczego płynność instrumentu jest ważna?

Musisz zakładać, że w przyszłości możesz się spotkać z nagłą potrzebą (lub koniecznością) skorzystania z zasobów finansowych Twojego portfela inwestycyjnego. Dlatego też jego skład i płynność powinna być dostosowana do takiej nagłej potrzeby. Przynajmniej część portfela powinna być ulokowana w instrumenty łatwe do spieniężenia w bardzo krótkim czasie. Niezależnie od tego na jak długo i jak ryzykownie chcesz inwestować. Często przyjmuje się, że ta płynna wartość portfela inwestycyjnego powinna wynosić przynajmniej 6-krotność Twoich (rodzinnych) miesięcznych kosztów utrzymania. Jednakże lepiej, jeśli sam(a) określisz ten poziom. Ważne, by go nie zaniżać. Zabezpieczysz się w ten sposób na wypadek nieprzewidzianej sytuacji, w której nagle będziesz potrzebować gotówki.

Dla wielu inwestorów wysoka płynność instrumentów finansowych (portfela) jest nie tylko gwarancją bezpieczeństwa finansowego, ale również kluczową i bardzo ważną cechą całego portfela inwestycyjnego.

O płynności instrumentu decyduje: łatwość jego sprzedaży (czy istnieje rynek handlu nim), wielkość różnicy między ceną nabycia i sprzedaży (spread), im mniejsza ta różnica, tym większa płynność, a także koszty przeprowadzania transakcji.

Do instrumentów o niższej płynności należą:

• nieruchomości,
• dzieła sztuki,
• akcje i udziały w spółkach niepublicznych
• różne aktywa kolekcjonerskie (monety, znaczki pocztowe, antyki)

Instrumenty o wysokiej płynności:

• waluty krajów wysokorozwiniętych (np. USD i EUR),
• akcje spółek notowanych na giełdach
• obligacje skarbowe Skarbu Państwa notowane na giełdach
• niektóre obligacje renomowanych firm notowane na giełdach
• fundusze inwestycyjne otwarte przeznaczone dla klientów detalicznych

Co to są fundusze inwestycyjne?

Fundusze inwestycyjne to złożone instrumenty inwestycyjne, który inwestują w podstawowe instrumenty finansowe, czyli w: akcje - czyli instrumenty o wysokiej zmienności, obligacje - czyli instrumenty o niższej zmienności, surowce, towary, waluty. Tak działają niemal wszystkie fundusze inwestycyjne otwarte (FIO) dostępne dla klienta detalicznego. Jednym z typów funduszy są fundusze indeksowe: tradycyjne i fundusze ETF.

Zyski i straty wypracowywane przez fundusz zależą od zachowania się cen akcji i obligacji, w które inwestuje. Fundusze akcji zachowują się jak akcje spółek notowanych na giełdach, a fundusze obligacji jak ceny obligacji. Są też fundusze mieszane (zwane też hybrydowymi), które inwestują zarówno w akcje, jak i obligacje (w różnych proporcjach). Są to np. fundusze stabilnego wzrostu (akcje do 50%), fundusze zrównoważone (akcje od 30% do 70%) i fundusze aktywnej alokacji (akcje od 0% do 100%).

Najważniejsze to wiedzieć, że fundusze generują zyski lub straty zależne od zachowania akcji i obligacji, w które inwestują. Oczekiwanie po funduszach, że będą zachowywały się inaczej i że mogą „wyczarować” wysokie stopy zwrotu, podczas gdy akcje lub obligacje spadają, jest poważnym błędem. Błędem, który bardzo często popełniany jest przez początkujących inwestorów.

Podczas bessy na rynku akcji fundusz akcyjny praktycznie nie ma szans uniknąć strat, co najwyżej zarządzający może te straty próbować ograniczać. Do takiej właśnie roli sprowadza się praca zarządzających w funduszach, czyli zwiększać potencjalne zyski podczas wzrostów cen akcji lub obligacji i zmniejszać straty podczas spadków ich cen. Niektórym zarządzającym wychodzi to lepiej, innym gorzej.

Niemal wszystkie fundusze inwestycyjne otwarte (słowo „otwarte” jest tutaj bardzo ważne) pozwalają właścicielom ich jednostek uczestnictwa (inwestorom) na stosunkowo szybkie wyjście z inwestycji. Proces ten na ogół trwa 2-3 dni. Oczywiście zdarzają się wyjątkowo rzadkie przypadki (po 30 latach działania tych przypadków było zaledwie kilka), że dochodzi do wydłużenia okresu wykupu przez fundusz inwestycyjny otwarty jednostek posiadanych przez inwestorów. Może się to zdarzyć podczas nagłych kryzysów na rynkach finansowych i wzmożonej ucieczki inwestorów z danego funduszu.

Wysoka płynność wszystkich funduszy inwestycyjnych otwartych to oczywista zaleta, ale warto wiedzieć, że wcześniejsze wyjście z inwestycji w funduszu, zwłaszcza, gdy mamy zawirowania rynkowe, może przynieść stratę. Czyli płynność funduszy jest wysoka, ale nie gwarantuje ona sprzedaży funduszu z zyskiem.

Profil inwestora

Pierwszym etapem budowania swojego portfela inwestycyjnego jest określenie, jakim jestem inwestorem i czego oczekuję od moich inwestycji (portfela inwestycyjnego). Fachowo nazywa się to określeniem „profilu inwestora”.

Każdy z nas jest inny i odmienne są nasze oczekiwania. Jesteśmy w różnym wieku, mamy inne potrzeby, na które gromadzimy pieniądze (np. wakacje, edukacja dzieci, kupno domu), jesteśmy mniej lub bardziej zamożni, mamy lub nie dużą rodzinę, tolerujemy mniejsze lub wyższe ryzyko, mamy różną wiedzę o działaniu rynków finansowych. Jest jeszcze wiele cech, które nas odróżniają. Wszystkie one, z reguły mają silny wpływ na to, jak zbudować portfel inwestycyjny.

Tymczasem najważniejsze jest to, na jak wysokie straty możemy narazić nasz portfel inwestycyjny. Nie ma zysku bez ryzyka. Szczególnie wtedy, kiedy chcemy zarobić więcej niż na lokatach bankowych. Im wyższy zysk, który chcemy osiągnąć, tym większe możliwe straty.

Dla przykładu: 

• Jeśli jesteś młodym, wykształconym człowiekiem, który stopniowo zwiększa swoje zarobki i nie ma jeszcze rodziny, z pewnością możesz pozwolić sobie na większe ryzyko, a czas inwestycji może trwać nawet kilkadziesiąt lat (np. do emerytury).
• Jeśli wchodzisz w wiek emerytalny, a Twoje bieżące dochody raczej nie wzrosną lub wręcz spadną, okres, na który zainwestujesz, nie powinien być zbyt długi, a ryzyko, które możesz podjąć, nie powinno zagrozić dużymi stratami.
• Inaczej powinien inwestować ktoś, kogo bieżące dochody znacząco przekraczają wydatki, a inaczej, jeśli możliwa do odłożenia kwota to zaledwie kilkadziesiąt złotych miesięcznie.

Można podzielić nas też pod względem reagowania na straty. Jednych nie zniechęci do inwestowania nawet 50-proc. przejściowy spadek wartości portfela, a inni wystraszą się i spieniężą portfel, gdy stracą 5%, a nawet mniej.

Odmiennie będzie inwestować osoba, która zna się na finansach lub inwestycjach, a inaczej ktoś, kto poza lokatami nie poznał żadnych instrumentów finansowych.

Niektórzy inwestorzy wraz z popełnianymi błędami uczą się inwestować lepiej, a inni popełniają błędy seryjnie i zrzucają je na otoczenie, blogerów lub doradców. Takie podziały i typy inwestorów można mnożyć w nieskończoność. Zaryzykuję twierdzenie, że bardzo trudno spotkać na świecie 2 osoby, które inwestują i zachowują się identycznie.

W obliczu tylu zmiennych bardzo trudno jest więc wybrać idealnie dopasowaną strategię inwestycyjną, z której przez większość czasu będziesz zadowolona/y i unikniesz pokusy zmienienia w niej jakichś elementów lub wręcz jej porzucenia.

Nie jest też łatwo znaleźć doradcę finansowego (jakkolwiek go zwać), który obiektywnie i odpowiedzialnie wskaże Ci sposób inwestowania i pomoże zbudować odpowiedni portfel inwestycyjny.

Sprofiluj się

Warto więc samodzielnie wspomóc się tzw. profilowaniem, które każda instytucja finansowa ma obowiązek przeprowadzić ze swoim klientem. Takie ankiety profilujące dostępne są też online na stronach firm. Warto poświęcić te kilka minut, by obiektywne algorytmy powiedziały Ci, jak według nich inwestować. Nie musisz się z ich wynikami zgadzać, ale warto skonfrontować swoje przemyślenia, bo wynik ankiety nie bierze się z powietrza.

Wielu lekceważy możliwość wypełnienia ankiety (prawo daje taką możliwość po złożeniu odpowiedniego oświadczenia). Jeśli z wypełnienia ankiety rezygnuje osoba doświadczona i znająca zasady działania większości instrumentów finansowych, można to zrozumieć. Jednak gdy jesteś początkującym inwestorem, wypełnienie ankiety, choć nieco uciążliwe, może być bardzo pomocne w ocenie naszej wiedzy i oczekiwań. Szczególnie w określeniu, czy nie spodziewamy się niemożliwego, czyli osiągnięcia wysokiego zysku bez ponoszenia ryzyka. Wnioski z ankiety pozwalają nam też określić rodzaj instrumentów, które są dla nas odpowiednie oraz jakie ryzyko strat grozi naszemu portfelowi w przypadku zaistnienia negatywnych trendów na rynkach finansowych. Tak więc, dla mniej doświadczonego inwestora ankieta powinna być pierwszym krokiem na drodze do zbudowania odpowiedniego portfela inwestycyjnego.

Aby zrozumieć wynik ankiety i co oznacza dany profil inwestora, warto poznać historię portfela inwestycyjnego podpowiadanego po wypełnieniu ankiety i przypisanego do konkretnego profilu.

Sprawdź historię portfela inwestycyjnego

Osobiście uważam, że nie ma nic lepszego, bardziej zrozumiałego i intuicyjnego dla niedoświadczonego inwestora, niż spojrzenie i poznanie historycznych zysków i strat portfela inwestycyjnego, a także poszczególnych instrumentów finansowych, które mogą w nim się znaleźć. Okres obserwacji (portfela, instrumentu) powinien być jak najdłuższy. Dopiero w długim okresie można zobaczyć zyski i straty, które przynosił dany portfel (instrument, strategia) w różnych okresach. Ile zarobił na hossie, a ile tracił na bessie. W krótkich okresach, bez odpowiedniego doświadczenia, nie mamy szans prawidłowo ocenić, jakie zyski i straty może przynieść portfel (instrument, strategia) w przyszłości.

Przy analizie historycznej portfela (instrumentu) polecam obserwowanie następujących wielkości:

• Ile wynosiły średnie stopy zwrotu w różnych okresach,
• Ile średniorocznie zarabiał w okresie ostatnich kilku lat (a najlepiej kilkunastu lat – im dłuższy okres obserwacji, tym lepiej),
• Zyski i straty, jakie przynosił w poszczególnych latach kalendarzowych,
• Maksymalna odnotowana strata (obsunięcie kapitału) od lokalnego szczytu notowań do dołka,
• Czas, jaki musiał upłynąć, by odrobić maksymalną stratę.

Dane na temat każdego portfela (strategii, instrumentu) uważam za zupełne minimum wiedzy, z którą powinien zapoznać się mniej doświadczony inwestor. Będą one bardzo mocno wpływały na Twój nastrój i emocje podczas inwestowania. Straty, szczególnie wysokie będą Cię straszyć i podpowiadać ucieczkę z inwestycji (np. w dołku, tuż po dużych spadkach). Natomiast wiedza, że spadki są przejściowe i że trzeba poczekać na ich odrobienie, będzie Cię uspokajać.

Pomyśl o swoich emocjach

Wyobraź sobie swoje reakcje i odczucia, gdy Twój portfel inwestycyjny „skurczy się” o 20%, 30% a może 50%. Jak wówczas zareagujesz? Dużym spadkom na giełdach towarzyszą bardzo negatywne opinie mediów i różnych specjalistów. Czasami straszą katastrofą lub niemal końcem gospodarczego świata. Pomyśl, co wówczas będziesz czuć.

Dzisiaj nie poddawaj się pozytywnemu myśleniu, które podpowiada, że przecież tak źle nie będzie. Gwarantuję Ci, że tak będzie. To tylko kwestia czasu.

Poznanie obu stron inwestycyjnego „medalu”, czyli zarówno historycznych zysków, jak i strat oraz analiza przebiegu inwestycji w czasie pozwala dopiero świadomie i na „chłodno” inwestować.

Przeczytaj także:

👉 Jak przewidzieć wyniki portfela w zależności od tego, co dzieje się na rynkach?

👉Jak budować portfel inwestycyjny? Zyski i straty w funduszach dłużnych

👉Jak budować portfel inwestycyjny? Zyski i straty w funduszach akcji 

Kilka ogólnych rad przy budowie portfela:

• Tworząc swój portfel inwestycyjny, inwestor powinien określić swój horyzont i cele inwestycyjne, poziom tolerancji na ryzyko oraz poziom wiedzy rynkowej.
• Warto mieć jasno określone cele finansowe. Ważna jest właściwa alokacja aktywów, regularna analiza i dostosowanie portfela do zmiennych warunków rynkowych. 
• Dywersyfikacja portfela inwestycyjnego może zminimalizować ryzyko i jednocześnie maksymalizować potencjalne zyski z inwestycji.
• Regularne monitorowanie rynku i własnego portfela inwestycyjnego jest wskazane, gdyż pozwala dokonywać niezbędnych korekt w strategii inwestycyjnej, aby maksymalizować zyski i minimalizować ryzyko.

#zarządzanie portfelem inwestycyjnym # portfel inwestycyjny # inwestowanie długoterminowe  # horyzont czasowy inwestycji # stopy procentowe # zdywersyfikowany portfel