Inwestowanie aktywne czy pasywne? To źle postawione pytanie!

W obecnej rzeczywistości inwestycyjnej dość łatwo można dojść do wniosku, że nie warto ponosić dodatkowego ryzyka związanego z aktywnym inwestowaniem i w całości można decydować się na inwestowanie w formule pasywnej. Można się zgodzić, że w odniesieniu do samodzielnego inwestowania, które wymaga jednak od inwestora sporo wiedzy i poświęconego czasu, inwestowanie pasywne wydaje się być czymś „idealnym” na początek i dla osób, które nie czują się na siłach „samodzielnie” inwestować i dobierać do swojego portfela poszczególne składniki w postaci pojedynczych instrumentów typu akcje. Jeśli jednak jest mowa o budowaniu portfela inwestycji złożonych z funduszy inwestycyjnych (zaś nie pojedynczych instrumentów typu akcje), to aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne mogą być ważną i potrzebną częścią składową każdego portfela inwestycyjnego, nawet jeśli doświadczenia ostatnich kilku, czy nawet kilkunastu lat temu przeczą. Bowiem „zerojedynkowa” strategia inwestycyjna ma to do siebie, że w sytuacji realizacji scenariusza, którego ta strategia nie zakłada, okazuje się być strategią „wszystko albo nic”, co w świecie inwestycji nie jest rozwiązaniem optymalnym.

Jeśli spojrzeć na amerykańskie rynki i to w perspektywie ostatnich kilkunastu lat, to można rzeczywiście dojść do wniosku, że aktywnie zarządzane fundusze to przeszłość i w całości zdecydować się na inwestowanie pasywne. Do podobnych wniosków można dojść również z perspektywy ostatnich 3 lat polskiego rynku kapitałowego, gdzie prosta strategia replikująca sam indeks WIG20, dała zarobić średniorocznie kilkadziesiąt procent.

Doświadczenia ostatnich lat z amerykańskiego rynku pokazują, że inwestowanie w fundusze pasywnie zarządzane jest zyskowniejsze w porównaniu do inwestowania w fundusze aktywnie zarządzane. Stąd nie dziwi fakt, że fundusze aktywnie zarządzane w skali globalnej tracą aktywa kolejny rok z rzędu, zaś rok 2025 może być w tym względzie rekordowym.

Wielu inwestorom pasywnym znany jest zapewne zakład z 2007 roku, w którym Warren Buffett rzucił wyzwanie funduszom hedgingowym. Zakład opiewał na milion dolarów i odnosił się do tego, że według Buffetta prosty fundusz pasywny (indeksowy, śledzący indeks S&P500) osiągnie wyższą stopę zwrotu, niż portfel funduszy aktywnie zarządzanych po uwzględnieniu wszystkich opłat. Zakład trwał do końca 2017 roku i zdecydowanym zwycięzcą tego zakładu okazał się być tutaj fundusz pasywny (roczna stopa zwrotu funduszu pasywnego w tym okresie wyniosła około 8%, podczas gdy portfela funduszy aktywnych 2-3%), pomimo że w trakcie trwania tego okresu zdarzył się przecież kryzys finansowy, w trakcie którego amerykańskie indeksy giełdowe mocno spadły (2008 rok).

Czy to jednak oznacza, że inwestorzy powinni odpuścić sobie całkiem inwestowanie w aktywnie zarządzane fundusze i skoncentrować się tylko na funduszach pasywnych?

Moim zdaniem zdecydowanie nie. W inwestowaniu nic nie trwa wiecznie. To, że przez ostatnie kilkanaście lat prosta strategia replikowania indeksu giełdowego okazała się być skuteczniejsza od wielu funduszy aktywnie zarządzanych nie gwarantuje jeszcze tego, że przez następne kilkanaście lat będzie podobnie (przy okazji warto wspomnieć, że podobny zakład co do 10 – letniej stopy zwrotu liczonej od początku 2023 roku, osiągniętej z funduszy pasywnych vs aktywne ma miejsce aktualnie również w Polsce – szczegóły można śledzić na stronie Opoka TFI i póki co nieznacznie wygrywa strategia aktywna). Zaś mając świadomość jak przewrotne potrafią być rynki finansowe, nie można wykluczyć scenariusza, w którym to przez następne lata „górą” będą właśnie fundusze aktywnie zarządzane. Dlatego właśnie uważam, że pytanie – fundusze aktywnie czy pasywnie zarządzane, to jest źle postawione pytanie.

Reklama

Czym są aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne?

Aktywnie zarządzane fundusze inwestycyjne pomimo, że przez ostatnie lata globalnie inwestorzy wycofują z nich pieniądze, od wielu lat stanowią istotny element rynku finansowego. Dla wielu inwestorów są przede wszystkim atrakcyjną alternatywą wobec samodzielnego inwestowania. Ich główną cechą jest aktywna rola zarządzającego, który podejmuje decyzje inwestycyjne w celu osiągnięcia lepszych wyników niż rynek.

Aktywnie zarządzany fundusz inwestycyjny to forma zbiorowego inwestowania, w której profesjonalny zarządzający (lub zespół zarządzających) dokonuje wyboru aktywów do portfela funduszu. Decyzje te opierają się na analizie makroekonomicznej, fundamentalnej, technicznej oraz na bieżącej ocenie sytuacji rynkowej. Celem jest osiągnięcie stopy zwrotu przewyższającej odpowiedni indeks referencyjny (benchmark).

Fundusze aktywne mogą inwestować w różne klasy aktywów, takie jak akcje, obligacje, instrumenty rynku pieniężnego czy surowce, a także stosować bardziej zaawansowane strategie, np. selekcję spółek, rotację sektorów czy zmiany alokacji aktywów w zależności od fazy cyklu koniunkturalnego.

Kluczowym elementem aktywnie zarządzanego funduszu jest zarządzający. To on odpowiada za strategię inwestycyjną, dobór instrumentów finansowych oraz reagowanie na zmiany rynkowe. Jego doświadczenie, wiedza i umiejętność podejmowania trafnych decyzji mają bezpośredni wpływ na wyniki funduszu. W praktyce oznacza to, że wybór funduszu aktywnego często wiąże się z oceną kompetencji konkretnego zespołu zarządzającego.

Zalety aktywnie zarządzanych funduszy

Do głównych zalet aktywnie zarządzanych funduszy inwestycyjnych należą:

• Potencjał wyższych zysków – dobrze zarządzany fundusz może osiągać wyniki lepsze niż rynek, szczególnie w okresach dużej zmienności.
• Elastyczność inwestycyjna – zarządzający mogą szybko reagować na zmiany gospodarcze, polityczne czy rynkowe.
• Dostęp do wiedzy ekspertów – inwestor korzysta z doświadczenia profesjonalistów bez konieczności samodzielnej analizy rynku.
• Możliwość ochrony kapitału – w trudnych warunkach rynkowych zarządzający mogą ograniczać ryzyko, np. poprzez zwiększenie udziału gotówki lub bezpieczniejszych aktywów.

Wady i ryzyka

• Aktywnie zarządzane fundusze mają również swoje ograniczenia. Najczęściej wskazywane wady to:
• Wyższe koszty – opłaty za zarządzanie są zazwyczaj wyższe niż w funduszach pasywnych, co może obniżać końcową stopę zwrotu.
• Ryzyko błędnych decyzji – nawet doświadczeni zarządzający mogą popełniać błędy, a nie każdy fundusz jest w stanie pokonać rynek.
• Brak gwarancji ponadprzeciętnych wyników – historyczne wyniki nie dają pewności co do przyszłych rezultatów.

Kluczowe różnice między funduszami aktywnymi a pasywnymi

• Strategia inwestycyjna – Fundusze aktywne dążą do osiągania ponadprzeciętnych wyników poprzez selekcję aktywów i aktywne decyzje inwestycyjne. Fundusze pasywne koncentrują się na wiernym naśladowaniu rynku.
• Koszty– Fundusze aktywnie zarządzane wiążą się z wyższymi opłatami za zarządzanie, które odzwierciedlają pracę zespołu analitycznego. Fundusze pasywne są tańsze, co w długim terminie może mieć istotny wpływ na końcowy wynik inwestycji.
• Ryzyko i zmienność – W funduszach aktywnych wyniki zależą od trafności decyzji zarządzającego, co oznacza ryzyko zarówno lepszych, jak i gorszych rezultatów niż rynek. Fundusze pasywne oferują wyniki zbliżone do indeksu, bez ryzyka istotnego „odchylenia” od rynku.
• Transparentność – Fundusze pasywne są zazwyczaj bardziej przejrzyste – inwestor dokładnie wie, w jakie aktywa inwestuje. W funduszach aktywnych skład portfela może się często zmieniać, co utrudnia bieżącą ocenę strategii.
• Potencjał wyników – Aktywne fundusze mają teoretycznie większy potencjał do osiągania lepszych wyników, szczególnie na rynkach mniej efektywnych lub w okresach dużej zmienności. Fundusze pasywne z kolei oferują przewidywalność wyników zbliżonych do rynku, ale oczywiście nie chronią przed stratami w sytuacji kiedy cały rynek notuje straty.

Podsumowując celem funduszy pasywnych, które odwzorowują zachowanie indeksów giełdowych, nie jest wyprzedzanie rynku, lecz jak najwierniejsze odwzorowanie zachowania wybranego indeksu, np. S&P 500 czy MSCI World. Zarządzanie w tym przypadku ma charakter mechaniczny – skład portfela zmienia się tylko wtedy, gdy zmienia się skład indeksu. Dzięki temu fundusze pasywne charakteryzują się prostotą, przejrzystością i niskimi kosztami. W przeciwieństwie do nich fundusze aktywne dążą do „pokonania rynku”. Fundusze aktywnie zarządzane opierają się na decyzjach podejmowanych przez zarządzającego lub zespół zarządzających. Ich zadaniem jest wybór konkretnych instrumentów finansowych (akcji, obligacji, innych aktywów) w taki sposób, aby osiągnąć lepszy wynik niż rynek.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.

Zapisz się

Czy aktywnie zarządzane fundusze nadal mają sens?

Ostatnie kilkanaście lat doświadczeń z rynku amerykańskiego pokazało „siłę” funduszy pasywnie zarządzanych i „prostych” rozwiązań inwestycyjnych opartych na replikacji zachowania się indeksów. To nie ulega wątpliwości. Zakład Buffett’a z 2007 roku stał się symbolicznym dowodem, że (jeśli chodzi szczególnie o rynek amerykański) w długim terminie koszty mają dość spore znaczenie, a większość aktywnie zarządzanych funduszy nie pokonuje rynku po uwzględnieniu opłat. Stąd fundusze pasywne stały się bardzo konkurencyjnym rozwiązaniem dla wielu grup inwestorów (w tym w szczególności dla tych długoterminowych). Sam Buffett wielokrotnie podkreślał, że dla większości inwestorów indywidualnych najlepszym wyborem jest tani fundusz indeksowy, a nie próba selekcji „gwiazd” aktywnego zarządzania. W tym kontekście nie może dziwić globalny odpływ kapitału z funduszy aktywnie zarządzanych widoczny na załączonej grafice.

Jednak mimo widocznego na grafice trendu odpływu kapitału, aktywnie zarządzane fundusze nie powinny moim zdaniem schodzić z „radarów” inwestorów, w tym również tych długoterminowych. Warto pamiętać, że fundusze aktywnie zarządzane mogą być atrakcyjne na rynkach mniej efektywnych (np. rynki wschodzące), w strategiach absolutnej stopy zwrotu i dla inwestorów oczekujących ochrony kapitału, a nie jedynie odwzorowania indeksu. Mogą one też być atrakcyjnym rozwiązaniem w okresach wysokiej zmienności, gdy aktywne zarządzanie ryzykiem ma większe znaczenie. A to jest o tyle istotne, że ostatnie kilkanaście lat na amerykańskim rynku akcji, to okres dobrej i bardzo dobrej koniunktury giełdowej. A to w oczywisty sposób przełożyło się na bardzo dobre wyniki w tym czasie osiągane przez indeksowe fundusze pasywne. Nie ma jednak żadnej gwarancji (przeszłe wyniki nie są żadną tutaj gwarancją), że kolejne kilka czy kilkanaście lat będzie wyglądało podobnie. Zaś gdyby okazało się, że w następnych latach nie będzie już tak „spokojnie”, a amerykański rynek akcji (a co za tym idzie i pozostałe rynki) doświadczy większej zmienności rynkowej, to może wtedy okazać się, że to właśnie fundusze aktywnie zarządzane okażą się lepszym rozwiązaniem.

Wielu inwestorów indywidualnych preferuje „zerojedynkowe” wybory, co w tym przypadku sprowadza się właśnie do pytania – fundusze aktywnie czy pasywnie zarządzane? Jednak „zerojedynkowe” podejście ma w sobie element ryzyka, w postaci „stawiania” na określony scenariusz. To trochę podejście z kategorii „wszystko albo nic”, co w przypadku inwestowania często okazuje się być błędnym podejściem.

Dlatego inwestorzy, szczególnie teraz, kiedy doświadczenia ostatnich wielu lat, wskazują na fundusze pasywnie zarządzane jako najlepsze rozwiązanie, zdecydowanie nie powinni zapominać o funduszach aktywnie zarządzanych. Zamiast zadawać sobie pytanie – fundusze aktywne czy pasywne, lepiej pomyśleć o strategii łączącej obydwa podejścia. W takim ujęciu fundusze pasywne mogą być nadal rdzeniem portfela, zaś fundusze aktywne jego uzupełnieniem (inwestorzy bardziej aktywni mogą nawet rozważać okresowo większy udział w portfelu inwestycji funduszy aktywnie zarządzanych niż funduszy pasywnych). A takie podejście ogranicza ryzyko błędnej decyzji „wszystko albo nic”.