Reforma RIS utknęła w europarlamencie. Spór o opłaty i prowizje

Czwartkowe głosowanie w Parlamencie Europejskim zakończyło się niepowodzeniem dla jednego z najważniejszych projektów regulacyjnych dotyczącego europejskiego rynku inwestycyjnego. Europosłowie odrzucili kompromis w sprawie dyrektywy będącej główną częścią Retail Investment Strategy (RIS), czyli unijnej strategii inwestycji detalicznych. Za przyjęciem uzgodnionego tekstu zagłosowało 286 posłów, przeciw było 300, a 23 wstrzymało się od głosu.

Prace nad RIS prowadzono od maja 2023 r. W grudniu ubiegłego roku negocjatorzy Parlamentu Europejskiego i Rady UE osiągnęli polityczne porozumienie w sprawie reformy. W czerwcu 2026 r. kompromis został zatwierdzony przez parlamentarną komisję gospodarczą i monetarną (ECON), stosunkiem głosów 33 do 23, przy dwóch wstrzymujących się. Wydawało się więc, że pakiet jest na ostatniej prostej. Tymczasem na posiedzeniu plenarnym zabrakło większości. Odrzucony kompromis obejmował zmiany w pięciu ważnych unijnych dyrektywach: UCITS, AIFMD, MiFID II, IDD oraz Solvency II. Chodziło między innymi o koszty funduszy inwestycyjnych, wynagradzanie dystrybutorów, zasady doradztwa inwestycyjnego i ochronę klientów przed nieuczciwymi praktykami sprzedażowymi.

Reklama

Value for money pod znakiem zapytania

Jednym z najważniejszych elementów RIS był mechanizm value for money, czyli ocena, czy fundusz zapewnia klientowi odpowiednią wartość w stosunku do pobieranych opłat. Jak pisaliśmy już na Analizy.pl w sierpniu, nowe przepisy miały zobowiązać zarządzających do porównywania kosztów i wyników funduszy z odpowiednio dobranymi grupami podobnych produktów (peer groups). Szczegółową metodologię miał opracować Europejski Urząd Nadzoru Giełd i Papierów Wartościowych (ESMA).

Reforma przewidywała także bardziej szczegółowe zasady identyfikowania nieuzasadnionych kosztów (undue costs), którymi nie powinno się obciążać funduszy ani ich uczestników, oraz mechanizm ich zwrotu. Zmiany miały również objąć dystrybutorów funduszy. Nowy test zachęt (inducement test) miał weryfikować, czy prowizje otrzymywane przez pośredników przynoszą klientom wymierne korzyści i czy ich pobieranie pozostaje zgodne z obowiązkiem działania w najlepszym interesie klienta.

Skala problemu jest istotna. Według raportu ESMA z listopada 2025 r. koszty dystrybucji odpowiadały za 48 proc. całkowitych kosztów inwestowania w fundusze UCITS w objętej badaniem próbie z Europejskiego Obszaru Gospodarczego. W przypadku modeli dystrybucji opartych na prowizjach od producentów funduszy takie płatności stanowiły nawet 45 proc. kosztów bieżących. 

Teraz los tych przepisów jest niepewny. Ostatniego dnia lipca 2026 r. Komisja Europejska podpisała formalny mandat dla ESMA, dotyczący przygotowania szczegółowych rozwiązań technicznych., wyznaczając termin przekazania zasadniczej części prac na 1 października 2027 r. Według wcześniejszego harmonogramu większość nowych obowiązków miała zacząć obowiązywać w lipcu 2029 r. 

Polska branża chciała odrzucenia reformy...

Czwartkowy wynik jest zgodny z postulatami części europejskiej branży finansowej. Już 4 listopada EFAMA, organizacja reprezentująca europejski sektor zarządzania aktywami, zaapelowała do europosłów o odrzucenie uzgodnionego tekstu RIS. Jej zdaniem uzgodniony kompromis nie realizował podstawowych celów reformy, lecz zwiększał złożoność regulacji, niepewność prawną i koszty działalności instytucji finansowych. Organizacja zwracała uwagę, że wiele szczegółowych rozwiązań miało zostać określonych dopiero w aktach delegowanych, przez co branża nie znała jeszcze pełnej skali przyszłych obowiązków.

Podobne zastrzeżenia zgłosiły polskie organizacje branżowe. 11 listopada, dzień przed głosowaniem, Związek Banków Polskich i Polska Izba Ubezpieczeń skierowały wspólny apel do polskich europosłów o odrzucenie projektu. Organizacje przekonywały, że nowe zasady value for money i test zachęt mogłyby prowadzić do nadmiernej presji cenowej oraz ograniczać dotychczasowe modele dystrybucji produktów finansowych. Podnosiły także problem nieuwzględniania specyfiki krajowych rynków, w tym dodatkowych obciążeń fiskalnych ponoszonych przez polskie instytucje finansowe. Zwracały również uwagę na ryzyko dublowania już istniejących regulacji i wzrostu kosztów działalności.

Polscy europosłowie w zdecydowanej większości opowiedzieli się przeciwko kompromisowi. Według imiennych danych z głosowania aż 41 zagłosowało przeciw, dwóch za, a dwóch wstrzymało się od głosu. Pozostałych ośmiu nie uczestniczyło w głosowaniu. ZBP przyjął wynik głosowania z zadowoleniem i opowiedział się za wycofaniem projektu przez Komisję Europejską.

...inwestorzy mają inne zdanie

Nie wszyscy jednak uznają odrzucenie kompromisu za dobrą wiadomość. BETTER FINANCE, europejska organizacja reprezentująca interesy inwestorów indywidualnych, oceniła wynik jako krok wstecz dla ochrony klientów. Jej zdaniem nawet złagodzona w toku negocjacji reforma zapewniałaby większą przejrzystość kosztów produktów inwestycyjnych i silniejszą kontrolę konfliktów interesów przy ich sprzedaży.

Organizacja zwróciła uwagę, że część branży finansowej najpierw sprzeciwiała się proponowanemu zakazowi określonych prowizji dystrybucyjnych, z którego ostatecznie zrezygnowano w toku negocjacji, a następnie zakwestionowała także łagodniejszy kompromis dotyczący oceny kosztów i wartości produktów. BETTER FINANCE wezwała Komisję Europejską i Radę UE do kontynuowania prac nad reformą.

Krytycznie do wyniku odniosła się również Stéphanie Yon-Courtin, sprawozdawczyni projektu w Parlamencie Europejskim. Zwróciła uwagę między innymi na opóźnienie przepisów dotyczących finfluencerów, czyli osób promujących produkty finansowe w mediach społecznościowych. Uzgodniona reforma przewidywała dodatkowe obowiązki dla instytucji korzystających z usług takich influencerów, w tym wymóg zawierania z nimi pisemnych umów, posiadania ich danych kontaktowych i sprawowania kontroli nad ich działalnością promocyjną.

Co dalej?

Warto podkreślić, że Parlament Europejski odrzucił tylko jeden z dwóch projektów legislacyjnych tworzących RIS. Europosłowie zatwierdzili bowiem drugą część pakietu, dotyczącą zmian w rozporządzeniu PRIIPs, regulującym dokumenty zawierające kluczowe informacje o produktach inwestycyjnych (KID). Za przyjęciem kompromisu zagłosowało 311 posłów, przeciw było 261, a 38 wstrzymało się od głosu.

Zmiany przewidują m.in. bardziej przejrzystą prezentację najważniejszych informacji o produktach inwestycyjnych, w tym kosztów i ryzyka, oraz szersze wykorzystanie cyfrowych formatów dokumentów. Ta część reformy zakończyła pierwsze czytanie w Parlamencie i może przejść do dalszych formalnych etapów legislacyjnych.

Inaczej wygląda sytuacja głównej dyrektywy. Odrzucenie uzgodnionego kompromisu nie kończy procedury. Zgodnie z art. 60 ust. 3 Regulaminu Parlamentu Europejskiego zostanie wyznaczony nowy termin zgłaszania poprawek, a następnie projekt wróci pod głosowanie na jednym z kolejnych posiedzeń plenarnych. Dopiero wówczas zakończy się pierwsze czytanie.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.

Zapisz się