Poduszka finansowa – czym jest, ile powinna wynosić i jak ją zbudować?

Awaria samochodu, pilny wydatek medyczny czy utrata pracy mogą szybko zachwiać domowym budżetem. Przed finansowymi skutkami takich zdarzeń chroni poduszka finansowa, czyli rezerwa pieniędzy przeznaczona na sytuacje, których nie dało się przewidzieć.

Jej głównym zadaniem nie jest generowanie zysku. Poduszka ma zapewnić dostęp do gotówki wtedy, gdy jest ona najbardziej potrzebna, i ograniczyć ryzyko zaciągania kosztownego długu.

Czym jest poduszka finansowa?

Poduszka finansowa, nazywana także funduszem awaryjnym, to wydzielona kwota przeznaczona na pilne i nieplanowane wydatki albo czasowy spadek dochodów.

Fundusz awaryjny może służyć m.in. do pokrycia kosztów naprawy samochodu lub mieszkania, rachunków medycznych czy wydatków po utracie pracy.

Dobra poduszka finansowa powinna być:

• oddzielona od pieniędzy na bieżące wydatki;
• bezpieczna, czyli nienarażona na duże wahania wartości;
• płynna, aby można było szybko z niej skorzystać;
• przeznaczona wyłącznie na rzeczywiste sytuacje awaryjne.

Nie należy jej mylić z oszczędnościami na wakacje, remont, zakup samochodu ani z portfelem inwestycyjnym. Są to odrębne cele finansowe.

Dlaczego warto mieć poduszkę finansową?

Brak oszczędności sprawia, że nawet stosunkowo niewielki wydatek może wymagać użycia karty kredytowej, zaciągnięcia pożyczki lub sprzedaży inwestycji w niekorzystnym momencie. Tymczasem z różnych badań wynika, że wiele osób nie byłoby w stanie pokryć nagłego wydatku w wysokości 2000 zł z własnych środków. Część musiałaby pożyczyć pieniądze, sprzedać składnik majątku albo nie byłaby w stanie zapłacić.

Poduszka finansowa:

• chroni przed spiralą zadłużenia. Jednorazowy koszt nie musi powiększać się o odsetki i opłaty.
• daje czas na znalezienie rozwiązania. Po utracie pracy można spokojniej szukać nowego zatrudnienia, zamiast przyjmować pierwszą dostępną ofertę.
• chroni długoterminowe inwestycje. Nie trzeba sprzedawać aktywów emerytalnych lub inwestycyjnych w niekorzystnym momencie.
• zmniejsza stres finansowy. Rezerwa zwiększa poczucie kontroli nad sytuacją.

Istnieje silny związek między posiadaniem oszczędności awaryjnych a wyższym poziomem deklarowanego bezpieczeństwa finansowego.

Na jakie sytuacje powinna wystarczyć poduszka?

Warto rozróżnić dwa rodzaje finansowych problemów.

Pierwszym jest nagły, jednorazowy wydatek, np. naprawa samochodu potrzebnego do pracy, wymiana zepsutej lodówki, pilne leczenie lub awaria instalacji w mieszkaniu. 

Drugi rodzaj zagrożenia ma poważniejsze skutki. Może wynikać z utraty pracy, choroby, przerwy w prowadzeniu działalności, zmniejszenia liczby zleceń albo konieczności opieki nad członkiem rodziny.W takiej sytuacji oszczędności muszą pokrywać podstawowe koszty życia przez dłuższy czas.

Dlatego poduszkę najlepiej budować etapami. Pierwszym celem może być zgromadzenie kwoty wystarczającej na typową awarię. Kolejnym – odłożenie równowartości kilku miesięcy niezbędnych wydatków.

Ile powinna wynosić poduszka finansowa?

Nie ma jednej kwoty odpowiedniej dla każdego. Zazwyczaj jako punkt odniesienia wskazuje równowartość od trzech do sześciu miesięcy podstawowych wydatków. Warto na początek zacząć od celu odpowiadającego trzem miesiącom kosztów życia.

Podstawą obliczeń powinny być nie dochody, lecz niezbędne miesięczne wydatki, takie jak:

• czynsz lub rata kredytu mieszkaniowego;
• żywność i środki higieniczne;
• rachunki za energię, wodę, ogrzewanie i telefon;
• transport;
• leki i konieczne leczenie;
• składki ubezpieczeniowe;
• minimalne raty zobowiązań;
• koszty opieki nad dziećmi.

Jeżeli niezbędne miesięczne wydatki gospodarstwa domowego wynoszą 6 tys. zł, orientacyjne cele mogą wyglądać następująco:

• mała rezerwa na nagły wydatek: około 3–6 tys. zł;
• poduszka na trzy miesiące: 18 tys. zł;
• poduszka na sześć miesięcy: 36 tys. zł.

Nie oznacza to jednak, że mniejsze oszczędności nie mają znaczenia. Każde odłożone 1 tys. czy 5 tys. zł może ograniczyć konieczność zadłużenia się w razie awarii.

Kto potrzebuje większej rezerwy?

Trzy miesiące wydatków mogą wystarczyć osobie ze stabilnym zatrudnieniem, niewielkimi zobowiązaniami i drugim źródłem dochodu w gospodarstwie domowym.

Większa poduszka może być potrzebna, gdy:

• dochody są nieregularne lub sezonowe;
• gospodarstwo domowe utrzymuje się z jednej pensji;
• na utrzymaniu pozostają dzieci lub inne osoby;
• znalezienie nowej pracy może potrwać kilka miesięcy;
• znacznej części wydatków nie można szybko ograniczyć;
• wykonywany zawód jest szczególnie narażony na przestoje;
• gospodarstwo ponosi ryzyko kosztownych napraw domu lub samochodu.

Przedsiębiorcy, freelancerzy i osoby pracujące projektowo mogą rozważyć zgromadzenie równowartości sześciu, dziewięciu, a czasem nawet dwunastu miesięcy podstawowych wydatków.

Gdzie przechowywać poduszkę finansową?

Poduszka powinna być łatwo dostępna, ale jednocześnie oddzielona od pieniędzy używanych na co dzień. Najprostszym rozwiązaniem jest osobny rachunek oszczędnościowy. Oddzielne konto ułatwia kontrolowanie wysokości rezerwy i ogranicza pokusę przeznaczania jej na bieżącą konsumpcję.

Poduszki finansowej nie należy w całości inwestować w akcje, fundusze akcyjne, kryptowaluty ani inne aktywa o dużej zmienności. Ich wartość może spaść dokładnie w momencie, w którym pieniądze będą potrzebne.

Należy także uważać na produkty, z których wcześniejsza wypłata oznacza utratę odsetek, dodatkową opłatę lub długi czas oczekiwania.

Przy większej rezerwie można zastosować podział na dwie części. Kwota na najpilniejsze wydatki powinna być dostępna natychmiast. Pozostałe środki mogą znajdować się na oprocentowanym rachunku, z którego wypłata zajmuje nieco więcej czasu.

Co z inflacją?

Pieniądze przechowywane na nisko oprocentowanym koncie mogą z czasem tracić siłę nabywczą. Nie oznacza to jednak, że poduszka powinna być inwestowana w ryzykowne aktywa.

Jej podstawowym celem jest bezpieczeństwo i dostępność, a nie maksymalizacja stopy zwrotu. Rozsądnym kompromisem jest oprocentowany rachunek oszczędnościowy, który zapewnia płynność i ogranicza wpływ inflacji na wartość zgromadzonych pieniędzy.

Najpierw poduszka czy spłata długu?

Osoby posiadające wysoko oprocentowane zadłużenie często zastanawiają się, czy w pierwszej kolejności powinny oszczędzać, czy spłacać zobowiązania.

Przeznaczanie wszystkich wolnych pieniędzy na poduszkę przy jednoczesnym utrzymywaniu kosztownego długu może być nieefektywne. Z drugiej strony brak jakiejkolwiek rezerwy sprawia, że kolejna awaria może wymagać ponownego zadłużenia.

Praktycznym rozwiązaniem może być:

• zgromadzenie niewielkiego funduszu na najpilniejsze wydatki;
• spłata najdroższych zobowiązań;
• stopniowe rozbudowanie poduszki do kilku miesięcy kosztów życia.

Priorytetem powinny być zaległości i szczególnie drogie zobowiązania, np. chwilówki czy zadłużenie na karcie kredytowej. Jednocześnie nawet niewielka rezerwa może zabezpieczyć przed kolejnym kryzysem.

Poduszka finansowa nie zastępuje ubezpieczenia

Ubezpieczenie i fundusz awaryjny pełnią inne funkcje. Polisa chroni przede wszystkim przed rzadkimi, ale bardzo kosztownymi zdarzeniami. Poduszka pozwala natomiast pokryć udział własny, wydatki nieuwzględnione w polisie oraz koszty ponoszone przed wypłatą odszkodowania.

Nawet dobrze ubezpieczone gospodarstwo domowe potrzebuje więc łatwo dostępnej gotówki.

Kiedy można skorzystać z poduszki?

Nie każdy nieplanowany wydatek jest sytuacją awaryjną. Warto wcześniej ustalić własne zasady korzystania z poduszki.

Pomocne mogą być trzy pytania:

• Czy wydatek jest naprawdę nieprzewidziany?
• Czy jest konieczny i pilny?
• Czy brak zapłaty spowoduje poważne konsekwencje dla zdrowia, bezpieczeństwa, dochodu lub podstawowych warunków życia?

Naprawa samochodu potrzebnego do dojazdu do pracy może spełniać te kryteria. Wymiana działającego telefonu na nowszy model – nie.

Także wydatki nieregularne nie zawsze są nieprzewidziane. Składka ubezpieczeniowa, świąteczne prezenty, coroczny przegląd samochodu czy zaplanowany zabieg mogą pojawiać się rzadko, ale da się je przewidzieć. Najlepiej tworzyć na nie oddzielne fundusze celowe.

Jak zbudować poduszkę finansową?

1. Oblicz niezbędne wydatki

Przeanalizuj koszty z kilku ostatnich miesięcy i oddziel wydatki konieczne od tych, które możesz szybko ograniczyć. Wynik będzie podstawą do wyznaczenia celu.

2. Ustal kolejne progi

Duża kwota docelowa może zniechęcać. Lepiej podziel proces na etapy, na przykład:

• 1 tys. zł;
• połowa miesięcznych wydatków;
• jeden miesiąc wydatków;
• trzy miesiące;
• sześć miesięcy.

Każdy osiągnięty próg realnie poprawia bezpieczeństwo finansowe.

3. Zautomatyzuj oszczędzanie

Wykorzystaj automatyczne przelewy jako jeden z najprostszych sposobów budowania regularnych oszczędności. Pieniądze mogą być przekazywane na osobny rachunek bezpośrednio po otrzymaniu wynagrodzenia.

4. Zacznij od dostępnej kwoty

Nie trzeba czekać na moment, w którym możliwe będzie odkładanie dużych sum. Regularne, niewielkie wpłaty pomagają stworzyć nawyk i stopniowo zwiększają rezerwę. Mniejsze, regularne wpłaty mogą być skuteczniejsze niż nieregularne odkładanie dużych kwot.

5. Wykorzystuj wpływy jednorazowe

Premia, zwrot podatku, dodatkowe zlecenie lub sprzedaż nieużywanej rzeczy mogą przyspieszyć budowanie poduszki. Warto przeznaczyć całość lub część takich wpływów na fundusz awaryjny, zwłaszcza w przypadku nieregularnych dochodów.

6. Uzupełniaj poduszkę po wykorzystaniu

Skorzystanie z funduszu w prawdziwej sytuacji awaryjnej nie jest porażką. Jest realizacją jego przeznaczenia. Po ustabilizowaniu sytuacji należy jednak ponownie uruchomić plan oszczędzania i odbudować wykorzystaną kwotę.

7. Regularnie aktualizuj cel

Wysokość poduszki powinna być ponownie obliczana po istotnych zmianach, takich jak:

• przeprowadzka;
• narodziny dziecka;
• zaciągnięcie kredytu;
• zmiana pracy;
• rozpoczęcie działalności gospodarczej;
• wzrost podstawowych kosztów utrzymania;
• zmiana zakresu ubezpieczeń.

Najczęstsze błędy

Jednym z podstawowych błędów jest ustalanie wysokości poduszki na podstawie pensji zamiast kosztów utrzymania. Równie problematyczne jest trzymanie wszystkich pieniędzy na rachunku bieżącym, gdzie łatwo wydać je na inne cele.

Poduszki nie powinno się również utożsamiać z limitem kredytowym. Dostępny limit jest możliwością zaciągnięcia długu, a nie własnym kapitałem.

Błędem jest także odkładanie rozpoczęcia oszczędzania do momentu, gdy możliwe będzie przeznaczanie na ten cel dużych kwot. Nawet niewielka rezerwa zwiększa odporność domowego budżetu.

Reklama

Podsumowanie

Poduszka finansowa jest jednym z podstawowych elementów bezpieczeństwa finansowego. Powinna być dopasowana do kosztów życia, stabilności dochodów, liczby osób na utrzymaniu i indywidualnego poziomu ryzyka.

Dla wielu gospodarstw domowych rozsądnym celem będzie równowartość od trzech do sześciu miesięcy podstawowych wydatków. Budowę funduszu warto jednak zacząć od mniejszej kwoty, która pozwoli pokryć typową awarię bez korzystania z kredytu.

Poduszka nie eliminuje ryzyka, ale daje czas na znalezienie rozwiązania i zmniejsza prawdopodobieństwo, że przejściowy problem zmieni się w długotrwały kryzys finansowy.

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie stanowi indywidualnej rekomendacji finansowej.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.

Zapisz się