Finansowy portret Polaków 2026: Polacy wiedzą co to lokata, ale niekoniecznie co to ETF

Tylko 41% Polaków (18–65 lat) czuje się dziś bezpiecznie finansowo

Z badania „Poziom wiedzy finansowej Polaków 2026” wynika, że mniej niż połowa respondentów czuje się dziś bezpiecznie finansowo. Taką deklarację składa 41% badanych, podczas gdy 24% mówi wprost, że raczej lub zdecydowanie nie ma takiego poczucia. O finansowym spokoju decydują przede wszystkim rzeczy podstawowe: stabilne zatrudnienie, wskazywane przez 49% ankietowanych, oraz poduszka finansowa, na którą wskazuje 41%. Co trzeci badany za kluczowy uznaje także poziom dochodów.

Nie jest to zresztą wynik zaskakujący. Ostatnie 12 miesięcy skłoniły Polaków raczej do ostrożności niż do większej skłonności do ryzyka. Po 32% respondentów mówi, że po minionym roku doszło do wniosku, iż trzeba więcej oszczędzać na czarną godzinę i bardziej myśleć o przyszłości. Kolejne 30% deklaruje większą niechęć do zadłużania się, a 26% – potrzebę ograniczania wydatków i skromniejszego życia.

70% ocenia swoją wiedzę jako co najmniej przeciętną, ale test pokazuje coś innego – tylko 37% posiada wiedzę podstawową

Najmocniejszą stroną Polaków pozostają finanse codzienne. Średnia samoocena wiedzy finansowej wynosi 2,9 w pięciostopniowej skali, a najwyżej respondenci oceniają swoją orientację w zarządzaniu budżetem domowym, oszczędzaniu i płatnościach bezgotówkowych. Najsłabiej wypadają natomiast przedsiębiorczość, zasady działania GPW i inwestowanie.

Ten obraz potwierdza część testowa badania. W sprawdzianie najlepiej wypadły podatki i finanse publiczne oraz system emerytalny – po 2,3 pkt na 4 możliwe. Relatywnie dobrze badani poradzili sobie też z lokatami i kontami oszczędnościowymi – 2,2 pkt. Najgorzej było przy ETF-ach, gdzie średni wynik wyniósł zaledwie 0,9 pkt, a słabo wypadły też obligacje, akcje i fundusze inwestycyjne. To oznacza, że praktyczna wiedza o ochronie oszczędności jest wyraźnie lepsza niż rozumienie instrumentów rynku kapitałowego.

Skala niewiedzy w bardziej złożonych obszarach jest duża. Obligacje skarbowe i akcje zna dokładnie odpowiednio 40% i 39% badanych, ale przy ETF-ach, opcjach i kontraktach terminowych 41–49% respondentów w ogóle o nich nie słyszało, a pełną znajomość deklaruje mniej niż 13%. Jeszcze słabiej wygląda znajomość dodatkowych produktów emerytalnych: większość Polaków słyszała o IKE, IKZE, PPE i PPK, ale szczegółową wiedzę deklaruje jedynie 26–36%, a o OIPE nie słyszało aż 58% badanych.

52% Polaków nie szuka wiedzy finansowej

Badanie pokazuje także, że problemem nie jest wyłącznie poziom wiedzy, ale również sposób jej zdobywania. Aż 52% Polaków nie podejmuje celowych działań, by lepiej rozumieć finanse, i przyswaja informacje raczej przy okazji niż systematycznie. Polacy najchętniej rozwijają wiedzę w obszarach związanych z codziennym zarządzaniem pieniędzmi (np. budżet domowy, oszczędzanie, płatności bezgotówkowe, cyberbezpieczeństwo) – i właśnie w tych obszarach czują się najbardziej kompetentni. Z kolei inwestowanie pozostaje tematem rzadziej pogłębianym przez Polaków i tym, w którym czują się mniej pewnie, choć jednocześnie badani trafniej oceniają swoje kompetencje w tym obszarze niż w innych. To pokazuje, jak duży potencjał tkwi w „odczarowaniu” inwestowania i pokazaniu go jako naturalnego elementu codziennych decyzji finansowych.

Głównym źródłem wiedzy pozostaje internet, ale z wyraźnym podziałem pokoleniowym. Osoby w wieku 25–34 lata najczęściej sięgają po blogi i portale internetowe, starsi respondenci po strony instytucji finansowych, a najmłodsi po media społecznościowe. Co ważne, mimo rozwoju kanałów cyfrowych największym autorytetem pozostają eksperci finansowi, wskazywani przez 47% ankietowanych. Za nimi są rodzina i znajomi oraz własne doświadczenie. W praktyce oznacza to, że internet jest ważny, ale nie zastąpił ani zaufania do specjalistów, ani wiedzy wyniesionej z życia codziennego.

Reklama

74% nie wydaje wszystkich pieniędzy, ale tylko 24% inwestuje – barierą częściej są przekonania niż brak środków

Około jedna czwarta badanych inwestuje dziś na rynku kapitałowym, a niemal połowa tych, którzy jeszcze tego nie robią, deklaruje chęć rozpoczęcia inwestowania. Co istotne, 32% nieinwestujących mówi, że miałoby na to środki, lecz powstrzymują ich obawy i przekonania. Wśród już aktywnych inwestorów 84% chciałoby inwestować więcej.

Największą barierą nie jest więc wyłącznie brak pieniędzy. Na pierwszym miejscu znalazł się brak wiedzy – 36% wskazań. Dalej są strach przed stratą, obawa przed ryzykiem oraz brak poduszki finansowej. Stosunkowo niewielu badanych obawia się opinii innych czy samych instytucji finansowych. Problem tkwi raczej w psychologii decyzji i niedostatku kompetencji niż w braku dostępu do narzędzi.

Bezpieczne formy nadal wygrywają

Z tego samego powodu Polacy pozostają wierni rozwiązaniom uznawanym za bezpieczne. Połowa badanych oszczędza, 21% oszczędza i inwestuje, a 26% nie robi ani jednego, ani drugiego. Oszczędności najczęściej trafiają na lokaty i konta oszczędnościowe, rzadziej na zwykłe rachunki, a niemal co piąty badany trzyma pieniądze w domu. Inwestycje w akcje, fundusze, ETF-y czy kryptowaluty mają znacznie mniejszy zasięg.

Równie zachowawczo wyglądają cele finansowe. W oszczędzaniu dominuje zabezpieczenie przyszłości i emerytury, a w inwestowaniu – budowanie bezpieczeństwa finansowego w długim terminie. Badani za najlepsze narzędzie dla drobnych i krótkoterminowych celów uznają odkładanie pieniędzy na koncie osobistym lub w gotówce, dla większych zakupów – konto oszczędnościowe lub lokatę, a inwestowanie rezerwują głównie dla emerytury, przyszłości i budowania majątku.

Edukacja finansowa do poprawki

Najważniejszy wniosek z badania jest taki, że Polacy nie startują od zera. Potrafią zarządzać domowymi pieniędzmi, rozumieją potrzebę oszczędzania i coraz częściej łączą wiedzę ekonomiczną z bezpieczeństwem finansowym oraz lepszymi warunkami życia. Ale ten kapitał kompetencji urywa się tam, gdzie zaczynają się bardziej złożone decyzje: emerytura, inwestowanie, instrumenty rynku kapitałowego i mechanizmy systemowe.

To oznacza, że edukacja finansowa w Polsce nie powinna już koncentrować się wyłącznie na podstawach. Potrzeba kolejnego kroku: przejścia od wiedzy o budżecie domowym do wiedzy o budowaniu kapitału, ryzyku i długoterminowym zabezpieczeniu przyszłości. Bez tego trudno będzie zwiększyć nie tylko aktywność inwestycyjną Polaków, ale przede wszystkim ich poczucie finansowego bezpieczeństwa.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.

Zapisz się

Badanie „Poziom wiedzy finansowej Polaków” jest realizowane corocznie od 2018 r. przez Fundację Warszawski Instytut Bankowości oraz Fundację GPW. W tegorocznym badaniu poszerzony został zakres diagnozy, która dotyczy teraz m.in. samooceny i rzeczywistego poziomu wiedzy finansowej w różnych obszarach, preferencji, wyzwań i oczekiwań społecznych w obszarze szeroko rozumianej wiedzy na temat finansów osobistych, bankowości i inwestowania oraz powiązanych z nią postaw, przekonań i zachowań oszczędnościowych i inwestycyjnych Polaków. Autorami badania są dr Michał Polak (WIB), dr hab. Katarzyna Sekścińska prof. UW oraz Alina Bączar (FGPW).

Badanie zrealizowano w lutym 2026 roku wśród mieszkańców Polski w wieku 18-65 lat. W badaniu wzięło udział 1099 osób. Próba miała charakter ogólnopolski i została dobrana w taki sposób, aby zapewnić reprezentatywność wyników dla populacji ludności Polski w wieku 18+ pod względem płci, wieku oraz miejsca zamieszkania (wielkości miejscowości).