KNF nakłada 47,5 mln zł kar na PKO BP. W tle lokaty strukturyzowane i konflikty interesów

Komisja Nadzoru Finansowego nałożyła na PKO Bank Polski pięć kar pieniężnych o łącznej wartości 47,5 mln zł. Nadzór zakwestionował sposób, w jaki bank oferował klientom lokaty strukturyzowane. Decyzja nie jest prawomocna. PKO BP nie zgadza się ze stanowiskiem KNF i zamierza skorzystać z przysługujących bankowi środków prawnych.

Największa z kar, w wysokości 26 mln zł, została nałożona za – jak określiła to KNF – działanie w sposób nierzetelny, nieprofesjonalny i niezgodny z najlepiej pojętym interesem klientów. Chodzi o brak informowania ich o konfliktach interesów związanych ze świadczeniem usług dotyczących lokat strukturyzowanych w okresie od 7 lutego 2022 r. do 29 marca 2023 r.

Marża banku kontra potencjalny zysk klienta

W uzasadnieniu Komisja szczegółowo opisuje mechanizm jednego z konfliktów interesów. Lokaty strukturyzowane oferowane przez PKO BP zawierały instrument pochodny – opcję – której zakup stanowił koszt banku. Przy konstrukcji produktu stosowany był tzw. współczynnik partycypacji, określający relację pomiędzy wartością opcji a środkami zgromadzonymi od klientów.

Według KNF interes banku polegał na ograniczaniu kosztu zakupu opcji. Niższy współczynnik partycypacji oznaczał jednak jednocześnie mniej korzystne warunki potencjalnej wypłaty odsetek dla klienta. Jak wskazuje nadzór, zależność była bezpośrednia: niższy koszt opcji zwiększał marżę banku, podczas gdy przeznaczenie większej kwoty na zakup instrumentu pochodnego zmniejszało tę marżę.

Komisja nie uznała samego występowania konfliktu interesów za niedopuszczalne. Problemem miało być to, że – zdaniem nadzoru – rozwiązania organizacyjne i wewnętrzne regulacje PKO BP nie gwarantowały odpowiedniego zarządzania takim konfliktem, a bank nie poinformował o nim klientów przed zawarciem umowy.

KNF wskazała również na drugi rodzaj konfliktu interesów. Dotyczył on różnic pomiędzy warunkami oferowanymi klientom bankowości osobistej i prywatnej a warunkami dla klientów bankowości podstawowej. Ci pierwsi mogli otrzymywać korzystniejsze parametry lokat, m.in. wyższy współczynnik partycypacji oraz preferencyjne zasady wypłaty gwarantowanej w określonych scenariuszach.

Reklama

KNF: bank nie zbadał wpływu kosztów na rentowność

Kolejne 8 mln zł kary dotyczy braku wymaganej analizy struktury kosztów i opłat związanych z lokatami strukturyzowanymi. Zdaniem Komisji bank powinien był sprawdzić, czy koszty produktu – w tym jego marża – nie pogarszały oczekiwanej rentowności do tego stopnia, że równoważyły lub eliminowały potencjalne korzyści finansowe lub podatkowe dla klienta.

KNF podkreśla, że taki obowiązek ma chronić klienta i zapewniać uczciwe wykonywanie usług przez bank. W ocenie nadzoru PKO BP nie przeprowadził wymaganych analiz w okresie od 31 grudnia 2021 r. do 15 marca 2023 r.

Kto powinien kupować lokaty strukturyzowane

Cztery miliony złotych kary dotyczą procesu określania grupy docelowej produktu. Komisja wskazała, że część klientów zawierała umowy lokat strukturyzowanych bez wcześniejszego wypełnienia ankiety pozwalającej ocenić, czy produkt jest odpowiedni dla ich potrzeb, wiedzy, doświadczenia, sytuacji finansowej i tolerancji ryzyka.

Zdaniem KNF stwarzało to ryzyko sprzedaży lokat osobom, dla których produkt nie był właściwy. Naruszenie miało występować od 7 lutego do 16 listopada 2022 r.

Następne 8 mln zł kary wiąże się z samym sposobem projektowania lokat strukturyzowanych i określania ich grup docelowych. Komisja uznała m.in., że bank zbyt mało precyzyjnie opisywał kategorię ryzyka, a oferowane lokaty zostały zakwalifikowane jako produkty nieskomplikowane, choć ich konstrukcja mogła utrudniać klientom zrozumienie ryzyka związanego ze stopą zwrotu oraz kosztów wcześniejszego rozwiązania umowy. Przy określaniu grupy docelowej bank nie uwzględnił również wskaźnika zysku do ryzyka produktu.

Zastrzeżenia do materiałów sprzedażowych

Najmniejsza z pięciu kar wynosi 1,5 mln zł. KNF nałożyła ją w związku z informacjami sprzedażowymi dotyczącymi dwóch konkretnych produktów: 36-miesięcznej lokaty strukturyzowanej opartej na indeksie S&P 500 oraz 25-miesięcznej lokaty opartej na Euro Stoxx 50. Komisja określiła przekazywane klientom informacje jako nierzetelne, mogące budzić wątpliwości i wprowadzające w błąd.

W przypadku pierwszego produktu nadzór wskazuje na okres od 7 do 18 lutego 2022 r., a w przypadku drugiego – od 16 do 30 sierpnia 2022 r.

Łącznie pięć sankcji daje 47,5 mln zł. KNF zaznaczyła jednocześnie, że maksymalny ustawowy wymiar każdej z pięciu kar wynosił 3,8391 mld zł. Decyzja Komisji z 5 sierpnia 2026 r., o której urząd poinformował 17 sierpnia, nie jest prawomocna.

Sprawa ma znaczenie szersze niż wysokość samej sankcji. Uzasadnienie KNF pokazuje bowiem, że nadzór szczególnie uważnie przygląda się nie tylko temu, jakie informacje bank przekazuje klientowi przy sprzedaży złożonego produktu, ale również temu, w jaki sposób produkt został wcześniej zaprojektowany, dla jakiej grupy klientów jest przeznaczony i czy ekonomiczny interes instytucji finansowej nie ogranicza potencjalnych korzyści po stronie klienta.

PKO BP nie zgadza się ze stanowiskiem KNF i zamierza skorzystać z przysługujących bankowi środków prawnych. "Decyzja KNF dotyczy historycznych spraw związanych z lokatami strukturyzowanymi z gwarancją kapitału z lat 2021-2023. Produkty objęte postępowaniem stanowiły ok. 1 proc. wartości wszystkich produktów inwestycyjnych PKO Banku Polskiego. Kwestie, których dotyczy decyzja zostały już dostosowane do oczekiwań nadzoru. Nie zgadzamy się ze stanowiskiem KNF i skorzystamy z przysługujących nam środków prawnych" – poinformowało biuro prasowe PKO Banku Polskiego.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.