Rynek depozytariuszy otworzy się na zagranicę? MF czeka na finał prac w UE

Fundusze inwestycyjne mogłyby korzystać z usług depozytariuszy nie tylko w kraju, w którym zostały utworzone, ale również w innych państwach UE. Takie rozwiązanie zaproponowała Komisja Europejska w grudniu 2025 r. Rada UE zmodyfikowała jednak tę propozycję – zgodnie z porozumieniem osiągniętym 9 października każde państwo członkowskie miałoby samodzielnie decydować, czy dopuści zagranicznych depozytariuszy do obsługi krajowych funduszy.

Chodzi o tzw. paszport depozytariusza, jeden z elementów pakietu Market Integration and Supervision Package (MISP). Reforma wpisuje się w budowę unii oszczędności i inwestycji (Savings and Investments Union, SIU), której celem jest znoszenie barier między krajowymi rynkami kapitałowymi i ułatwianie transgranicznej działalności instytucji finansowych.

Reklama

Fundusz może działać za granicą, ale depozytariusz musi być lokalny

Depozytariusz jest jednym z kluczowych elementów infrastruktury rynku funduszy. Odpowiada m.in. za przechowywanie aktywów, monitorowanie przepływów pieniężnych oraz wykonywanie określonych obowiązków kontrolnych dotyczących działalności funduszu. 

Europejskie przepisy od lat umożliwiają transgraniczne zarządzanie funduszami i ich dystrybucję. Inaczej wygląda jednak sytuacja depozytariuszy. Zasadą pozostaje, że fundusz musi korzystać z depozytariusza ustanowionego w tym samym państwie, w którym sam został utworzony (unijne przepisy przewidują ograniczoną możliwość odstępstwa od tej zasady dla alternatywnych funduszy inwestycyjnych o czym więcej poniżej).

Komisja Europejska w przedstawionym w grudniu 2025 r. projekcie MISP zaproponowała zniesienie ograniczenia terytorialnego. Fundusze UCITS, do których w Polsce należą FIO, oraz alternatywne fundusze inwestycyjne (AFI), obejmujące m.in. SFIO i FIZ, mogłyby wyznaczać depozytariuszy z innych państw członkowskich. Paszport miałby obejmować odpowiednio uprawnione instytucje kredytowe i firmy inwestycyjne, podlegające unijnym wymogom ostrożnościowym. Rozwiązanie miało zwiększyć konkurencję między depozytariuszami, poszerzyć możliwości wyboru usługodawców oraz ograniczyć koszty funkcjonowania funduszy.

Rada UE istotnie zmodyfikowała jednak pierwotną propozycję Komisji. Zgodnie z porozumieniem z 9 października państwa członkowskie będą mogły samodzielnie zdecydować, czy dopuszczą na swoim rynku transgraniczne świadczenie usług depozytariusza. Oznacza to, że paszport nie musi funkcjonować we wszystkich krajach Unii na jednakowych zasadach.

Ministerstwo Finansów: decyzja po zakończeniu prac nad przepisami

Czy Polska zamierza skorzystać z możliwości otwarcia krajowego rynku na zagranicznych depozytariuszy? O stanowisko w tej sprawie zapytaliśmy Ministerstwo Finansów. W odpowiedzi przesłanej Analizy.pl resort potwierdził, że porozumienie ECOFIN przewiduje tzw. opcję narodową, umożliwiającą państwom członkowskim dopuszczenie transgranicznych usług depozytariusza na rzecz funduszy UCITS i alternatywnych funduszy inwestycyjnych. Ministerstwo nie zadeklarowało jednak, czy Polska zdecyduje się na takie rozwiązanie.

– Ewentualna decyzja dotycząca skorzystania przez Polskę z przewidzianej w pakiecie MISP opcji narodowej będzie podejmowana z uwzględnieniem ostatecznego kształtu regulacji unijnych – poinformował Wydział Prasowy Biura Komunikacji i Promocji Ministerstwa Finansów.

Resort podkreślił, że uzgodnienia z 9 października są na razie stanowiskiem Rady UE. Proces legislacyjny nie został zakończony, a pakiet będzie przedmiotem dalszych prac, w tym negocjacji z Parlamentem Europejskim. Odpowiedź MF pozostawia zatem otwartą kwestię przyszłego modelu rynku depozytariuszy w Polsce. 

Trzy banki obsługują ponad 90 proc. aktywów FIO i SFIO

Formalnie lista depozytariuszy funduszy inwestycyjnych obejmuje dziś 12 podmiotów: 8 banków i 4 domy maklerskie. W praktyce jednak w segmencie funduszy otwartych, który analizujemy przez pryzmat aktywów, usługi depozytariusza są silnie skoncentrowane w rękach kilku instytucji. Według danych uwzględniającym także czerwcowe przejęcie obsługi Alior SFIO przez Bank Pekao, trzej najwięksi depozytariusze odpowiadają łącznie za ponad 90 proc. aktywów FIO i SFIO. 

Liderem pozostaje Bank Handlowy, obsługujący niemal połowę rynku funduszy otwartych. Drugie miejsce zajmuje Bank Pekao odpowiadający za blisko 30 proc. rynku. Trzeci jest Deutsche Bank Polska, świadczący usługi depozytariusza dla funduszy o aktywach obejmujących 15 proc. rynku. Koncentracja jest m.in. konsekwencją ograniczania działalności depozytariusza przez niektóre instytucje (ING Bank Śląski i mBank). Część przejmowanych funduszy trafiała do instytucji już obecnych na rynku, w tym Banku Pekao.

Wycofywanie się banków z działalności depozytariusza sprawiło, że polskie TFI mają coraz mniejszy wybór instytucji świadczących tego rodzaju usługi. Dodatkowo możliwości wyboru depozytariusza są ograniczone także przepisami. W przypadku FIO i SFIO funkcję tę mogą pełnić banki krajowe, działające w Polsce oddziały instytucji kredytowych oraz Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych. Dla FIZ przepisy dopuszczają dodatkowo odpowiednio uprawnione firmy inwestycyjne, w tym domy maklerskie.

Istotną barierą wejścia na rynek są również wysokie koszty prowadzenia działalności depozytariusza. Obsługa funduszy wymaga odpowiedniego zaplecza technologicznego, wykwalifikowanych pracowników oraz rozbudowanych procedur kontrolnych i operacyjnych. Choć podstawowe wynagrodzenie depozytariusza jest zazwyczaj uzależnione od wartości aktywów funduszu, znaczna część kosztów ma charakter stały. Obowiązki związane m.in. z kontrolą i ewidencją aktywów trzeba bowiem wykonywać niezależnie od wielkości obsługiwanego funduszu. Rentowność tego biznesu w dużej mierze zależy więc od skali działalności. Jednocześnie pełnienie tej funkcji wiąże się z koniecznością przyjęcia znacznej odpowiedzialności prawnej. 

Paszport depozytariusza mógłby zatem otworzyć polskim funduszom dostęp do większej grupy europejskich usługodawców, tym samym zwiększając konkurencję. Warunkiem jest jednak dopuszczenie takiego rozwiązania przez Polskę.

Polska już wcześniej zrezygnowała z możliwości otwarcia rynku

Kwestia transgranicznych usług depozytariuszy nie pojawia się w unijnych regulacjach po raz pierwszy. Przyjęta w marcu 2024 r. dyrektywa AIFMD II dopuściła możliwość korzystania przez alternatywne fundusze inwestycyjne z zagranicznych depozytariuszy, ale tylko w ściśle określonych przypadkach i pod warunkiem, że pozwala na to prawo krajowe. Zarządzający funduszem musi m.in. wykazać brak krajowego depozytariusza zdolnego skutecznie obsłużyć daną strategię inwestycyjną. Dodatkowym warunkiem jest limit 50 mld euro aktywów powierzonych do przechowywania depozytariuszom na krajowym rynku AFI. Każdy przypadek wymaga też indywidualnej oceny i zgody właściwego nadzorcy.

Polska w projekcie wdrożenia dyrektywy AIFMD II  nie zdecydowała się jednak na takie rozwiązanie. Ministerstwo Finansów uzasadniało to znaczeniem tej funkcji dla bezpieczeństwa środków zgromadzonych w funduszach oraz ochrony interesów uczestników. Rozwiązanie proponowane obecnie w MISP ma być dużo szersze. Obejmowałoby fundusze UCITS i nie byłoby uzależnione od wykazywania niedostępności odpowiednich usług na krajowym rynku. Stanowisko Polski wobec AIFMD II pokazuje wprawdzie ostrożne podejście do transgranicznych usług depozytariuszy, ale nie przesądza decyzji dotyczącej MISP. 

Większa konkurencja, niższe koszty?

Dla polskich TFI najważniejszą potencjalną korzyścią z paszportu depozytariusza byłoby zwiększenie liczby instytucji, z którymi mogłyby zawierać umowy. Dostęp do zagranicznych usługodawców mógłby wzmocnić pozycję negocjacyjną towarzystw i zwiększyć konkurencję cenową. Potencjalnie mogłoby to zatem obniżyć ponoszone koszty.

Równolegle do prac nad unijnym paszportem depozytariusza w Polsce przygotowywana jest inna zmiana, która mogłaby zwiększyć konkurencję na krajowym rynku. W projekcie nowelizacji ustawy o funduszach inwestycyjnych (UC105) przewidziano możliwość dopuszczenia domów maklerskich do pełnienia funkcji depozytariusza także dla FIO i SFIO. Obecnie firmy inwestycyjne mogą świadczyć takie usługi jedynie na rzecz funduszy inwestycyjnych zamkniętych (FIZ). Rozszerzenie uprawnień wymagałoby od domów maklerskich uzyskania odpowiedniego zezwolenia KNF oraz spełnienia dodatkowych wymogów, m.in. kapitałowych.

Na potrzebę takiej zmiany zwracał uwagę Dariusz Adamski, zastępca przewodniczącego KNF, w kwietniowym wywiadzie dla Analizy.pl. Przekonywał wówczas, że obecne regulacje ograniczają dostęp firm inwestycyjnych do rynku usług depozytariusza. Nie spodziewał się wprawdzie masowego napływu nowych podmiotów po zmianie przepisów, ale podkreślał, że nawet pojawienie się jednego dodatkowego gracza byłoby krokiem w kierunku zwiększenia konkurencji.

–  Nie spodziewam się, że po tej zmianie nastąpi jakiś masowy napływ nowych podmiotów na ten rynek, ale jeśli pojawi się choćby jeden nowy gracz, to i tak będzie to krok do przodu. Trzeba więc wspierać te segmenty rynku, które są blokowane regulacyjnie, przez usuwanie nieadekwatnych barier regulacyjnych – mówił w kwietniowym wywiadze dla analizy.pl Dariusz Adamski, z-ca Przewodniczącego KNF.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.

Zapisz się