Fundusze inwestycyjne mogą działać w różnych formach. Najczęściej spotkasz FIO, SFIO i FIZ, które różnią się m.in. sposobem inwestowania, płynnością i zasadami wyjścia z inwestycji. Zobacz, czym różni się fundusz otwarty od zamkniętego i gdzie w tym podziale mieści się SFIO.
Fundusz inwestycyjny otwarty (FIO) i fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ) różnią się przede wszystkim sposobem uczestnictwa, płynnością oraz zakresem dopuszczalnych inwestycji. W FIO inwestor posiada jednostki uczestnictwa, które fundusz odkupuje na jego żądanie zgodnie z zasadami określonymi w statucie. FIZ emituje natomiast certyfikaty inwestycyjne, a sposób wyjścia z inwestycji zależy m.in. od zasad ich wykupu i możliwości sprzedaży na rynku wtórnym.
Jakie jeszcze są różnice między funduszem otwartym a zamkniętym?
| Cecha | Fundusz zamknięty (FIZ) | Fundusz otwarty (FIO) | Specjalistyczny fundusz otwarty (SFIO) |
|---|---|---|---|
|
Tytuł uczestnictwa |
certyfikat inwestycyjny | jednostka uczestnictwa | jednostka uczestnictwa |
| Kto może inwestować | zależy od rodzaju funduszu i emisji | co do zasady szerokie grono inwestorów | statut może ograniczać krąg uczestników |
| Wyjście z inwestycji | wykup certyfikatów, jeśli przewiduje go statut, lub ich sprzedaż | odkupienie jednostek przez fundusz zgodnie ze statutem | odkupienie jednostek; statut może przewidywać dodatkowe warunki |
| Płynność | może być znacznie niższa | zazwyczaj wysoka | zależy od statutu, zwykle zbliżona do FIO |
| Polityka inwestycyjna | najszerszy katalog możliwości | bardziej restrykcyjne limity | może być bardziej elastyczna niż w FIO |
| Wycena | zgodnie ze statutem, nie rzadziej niż raz na 3 miesiące oraz m.in. w dniu wykupu | w dniach wyceny określonych w statucie, nie rzadziej niż w każdym dniu zbywania lub odkupywania jednostek | |
Czym jest fundusz inwestycyjny otwarty (FIO)?
Fundusz inwestycyjny otwarty, czyli FIO, gromadzi środki wielu inwestorów i inwestuje je zgodnie z określoną polityką inwestycyjną. Uczestnik FIO posiada jednostki uczestnictwa. Gdy chce zainwestować kolejne środki, fundusz zbywa mu nowe jednostki. Kiedy inwestor chce zakończyć inwestycję, składa zlecenie ich odkupienia. Liczba jednostek uczestnictwa znajdujących się w obrocie może więc stale się zmieniać wraz z napływem i odpływem pieniędzy inwestorów.
FIO zbywa i odkupuje jednostki z częstotliwością określoną w statucie, nie rzadziej jednak niż raz na siedem dni. W praktyce wiele funduszy robi to częściej. Nie oznacza to jednak, że inwestor ma zagwarantowany natychmiastowy dostęp do pieniędzy w każdych warunkach. Przepisy przewidują sytuacje, w których odkupywanie jednostek może zostać czasowo zawieszone.
Z punktu widzenia inwestora FIO są jednak zazwyczaj bardziej płynne niż FIZ.
Czym jest fundusz inwestycyjny zamknięty (FIZ)?
Fundusz inwestycyjny zamknięty, czyli FIZ, emituje certyfikaty inwestycyjne. W przeciwieństwie do jednostek uczestnictwa FIO są one papierami wartościowymi.
Liczba certyfikatów nie zmienia się na bieżąco wraz z każdą wpłatą lub wypłatą uczestnika. FIZ pozyskuje kapitał poprzez kolejne emisje certyfikatów inwestycyjnych.
Konstrukcja funduszu zamkniętego daje zarządzającym większą swobodę inwestycyjną i umożliwia lokowanie pieniędzy w szerszą grupę aktywów.
Może mieć to szczególne znaczenie w strategiach wykorzystujących aktywa mniej płynne, takie jak nieruchomości, wierzytelności czy udziały w spółkach niepublicznych.
FIZ może również stosować strategie i instrumenty, których wykorzystanie przez FIO podlega większym ograniczeniom.
Jak wyjść z inwestycji w FIO i FIZ?
To jedna z najważniejszych różnic między funduszem otwartym a zamkniętym.
Jak wypłacić pieniądze z FIO?
Uczestnik funduszu otwartego składa zlecenie odkupienia jednostek uczestnictwa. Fundusz odkupuje je zgodnie z zasadami i częstotliwością określonymi w statucie.
Z punktu widzenia inwestora jest to stosunkowo prosty mechanizm – nie trzeba samodzielnie szukać nabywcy jednostek.
Trzeba jednak pamiętać, że odkupienie nie musi nastąpić w chwili złożenia zlecenia, a w szczególnych sytuacjach odkupywanie jednostek może zostać zawieszone.
Jak wyjść z FIZ?
W przypadku funduszu zamkniętego sytuacja jest inna.
FIZ może wykupywać wyemitowane wcześniej certyfikaty inwestycyjne, jeżeli taką możliwość przewiduje jego statut. To statut określa warunki, terminy i sposób przeprowadzenia wykupu.
Nie należy mylić wykupu certyfikatów z ich sprzedażą. Certyfikat inwestycyjny jako papier wartościowy może być również sprzedany innemu inwestorowi. W przypadku certyfikatów znajdujących się w obrocie giełdowym może nastąpić to na rynku wtórnym.
Sama możliwość sprzedaży nie oznacza jednak, że inwestor zawsze łatwo znajdzie kupującego. Płynność niektórych certyfikatów może być niewielka, a cena, po której uda się je sprzedać, może różnić się od wartości aktywów netto przypadającej na certyfikat.
Dlatego przed zakupem FIZ warto dokładnie sprawdzić zasady wykupu certyfikatów oraz możliwości wyjścia z inwestycji.
Jak często wyceniane są FIO i FIZ?
Fundusze otwarte dokonują wyceny zgodnie z częstotliwością określoną w statucie. Wycena musi być przeprowadzana co najmniej w każdym dniu, w którym fundusz zbywa lub odkupuje jednostki.
Wiele FIO jest wycenianych każdego dnia roboczego, ale nie jest to uniwersalna zasada dotycząca każdego funduszu otwartego.
W przypadku FIZ przepisy pozwalają na rzadszą wycenę. Fundusz zamknięty dokonuje jej z częstotliwością określoną w statucie, nie rzadziej jednak niż raz na trzy miesiące. Wycena jest przeprowadzana także w innych określonych przepisami momentach, m.in. w dniu wykupu certyfikatów.
Rzadsza wycena nie oznacza automatycznie mniejszej zmienności czy niższego ryzyka. Może jedynie powodować, że zmiany wartości aktywów są widoczne inwestorowi rzadziej.
Dlaczego FIZ może inwestować inaczej niż FIO?
Fundusze otwarte muszą utrzymywać portfel w taki sposób, aby móc obsługiwać odkupywanie jednostek uczestnictwa.
Ma to wpływ na ich politykę inwestycyjną i limity dotyczące poszczególnych lokat.
W FIZ kapitał może pozostawać w funduszu przez dłuższy czas, ponieważ inwestorzy nie mogą żądać odkupu certyfikatów na takich samych zasadach jak uczestnicy FIO.
Daje to zarządzającym możliwość inwestowania w aktywa o mniejszej płynności i realizowania strategii wymagających dłuższego czasu.
FIZ mogą w zależności od swojej polityki inwestycyjnej korzystać m.in. z:
- papierów wartościowych,
- udziałów w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością,
- instrumentów pochodnych,
- wierzytelności,
- walut,
- nieruchomości,
- krótkiej sprzedaży,
- innych aktywów dopuszczonych przez przepisy.
Nie oznacza to oczywiście, że każdy FIZ wykorzystuje cały dostępny katalog aktywów czy najbardziej złożone strategie. O tym, w co faktycznie inwestuje dany fundusz, decyduje jego polityka inwestycyjna.
Czy FIZ jest bardziej ryzykowny niż FIO?
Nie można przyjąć prostej zasady, że każdy FIZ jest bardziej ryzykowny od każdego FIO. Ryzyko zależy przede wszystkim od tego, w co fundusz inwestuje i jaką strategię realizuje.
Przykładowo agresywny fundusz akcji działający jako FIO może charakteryzować się bardzo dużymi wahaniami wartości. Z kolei FIZ może realizować strategię o zupełnie innym profilu ryzyka.
Konstrukcja funduszu zamkniętego może jednak wiązać się z dodatkowymi rodzajami ryzyka. Jednym z nich jest ryzyko płynności – inwestor może nie mieć możliwości szybkiego wycofania kapitału. W przypadku aktywów niepublicznych lub rzadko wycenianych większe znaczenie może mieć również ryzyko wyceny.
Niektóre strategie FIZ wykorzystują ponadto instrumenty pochodne, krótką sprzedaż lub dźwignię finansową, które mogą zwiększać skalę zarówno potencjalnych zysków, jak i strat.
Dlatego przed zakupem certyfikatów trzeba przeanalizować konkretną politykę inwestycyjną, a nie wyłącznie formę prawną funduszu.
Jaki jest próg wejścia do FIZ?
Nie istnieje jeden minimalny próg inwestycji obowiązujący we wszystkich funduszach zamkniętych.
Wysokość wymaganej wpłaty zależy m.in. od rodzaju FIZ, charakteru emisji certyfikatów i warunków określonych przez dany fundusz.
Szczególne zasady dotyczą osób fizycznych inwestujących w niektóre niepubliczne FIZ. W funduszach objętych odpowiednimi przepisami ustawy minimalna wartość inwestycji osoby fizycznej związana z daną emisją wynosi równowartość 40 tys. euro.
Nie oznacza to jednak, że 40 tys. euro jest minimalnym progiem wejścia do każdego funduszu inwestycyjnego zamkniętego.
Na rynku funkcjonują także publiczne FIZ, w tym fundusze, których certyfikaty mogą znajdować się w obrocie giełdowym. Warunki inwestowania w takich produktach mogą być zupełnie inne.
Dlatego przed inwestycją zawsze trzeba sprawdzić statut, dokumenty ofertowe oraz warunki konkretnej emisji.
Czym jest SFIO?
Oprócz FIO i FIZ w Polsce funkcjonują również specjalistyczne fundusze inwestycyjne otwarte (SFIO).
Podobnie jak FIO zbywają one jednostki uczestnictwa, nie certyfikaty inwestycyjne.
SFIO mogą jednak w większym stopniu określać, kto może być uczestnikiem funduszu i na jakich warunkach można żądać odkupienia jednostek. W określonych przypadkach mogą także stosować zasady i ograniczenia inwestycyjne właściwe dla funduszy zamkniętych.
Dlatego nie warto automatycznie traktować FIO i SFIO jako identycznych konstrukcji.
Fundusz otwarty czy zamknięty – na co zwrócić uwagę?
Sam wybór pomiędzy FIO i FIZ nie powinien być punktem wyjścia do decyzji inwestycyjnej.
Znacznie ważniejsze jest sprawdzenie konkretnego funduszu, w szczególności:
- w co inwestuje,
- jakie ponosi ryzyko,
- jak długo powinien trwać horyzont inwestycyjny,
- jak można wycofać środki,
- jak często dokonywana jest wycena,
- jakie fundusz pobiera opłaty,
- jakie wyniki osiągał w różnych warunkach rynkowych.
Forma prawna funduszu ma duże znaczenie dla sposobu działania produktu, ale nie przesądza o tym, czy dana inwestycja będzie odpowiednia dla konkretnego inwestora.
Reklama
FIO a FIZ – najczęstsze pytania
Czym różni się FIO od FIZ?
FIO emituje jednostki uczestnictwa i odkupuje je na żądanie uczestnika zgodnie z zasadami określonymi w statucie. FIZ emituje certyfikaty inwestycyjne będące papierami wartościowymi. Zasady wykupu certyfikatów zależą od statutu FIZ, a certyfikaty mogą być również zbywane.
Czy z FIZ można wycofać pieniądze?
Tak, ale sposób wyjścia z inwestycji zależy od konkretnego funduszu. FIZ może wykupywać certyfikaty w terminach określonych w statucie. W niektórych przypadkach inwestor może także sprzedać certyfikat innemu inwestorowi, np. na rynku wtórnym.
Czy każdy FIZ wymaga wpłaty 40 tys. euro?
Nie. Próg odpowiadający 40 tys. euro dotyczy osób fizycznych inwestujących w określone ustawą fundusze zamknięte. Nie jest uniwersalnym minimalnym progiem dla każdego FIZ.
Jak często wyceniany jest FIZ?
FIZ dokonuje wyceny z częstotliwością określoną w statucie, ale co najmniej raz na trzy miesiące. Wycena następuje również w innych sytuacjach określonych przepisami, m.in. w dniu wykupu certyfikatów.
Czy fundusz zamknięty jest bardziej ryzykowny niż otwarty?
Niekoniecznie. Ryzyko zależy przede wszystkim od strategii i aktywów konkretnego funduszu. FIZ może jednak wiązać się z dodatkowymi ryzykami, np. niższą płynnością, trudniejszą wyceną niektórych aktywów lub wykorzystaniem bardziej złożonych instrumentów.
Czy certyfikaty FIZ można sprzedać na giełdzie?
Nie wszystkie. Certyfikaty publicznych FIZ mogą być dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym lub wprowadzone do alternatywnego systemu obrotu. W przypadku konkretnego funduszu trzeba sprawdzić zasady dotyczące jego certyfikatów.
Czym są certyfikaty inwestycyjne?
W przypadku funduszy otwartych nie ma ograniczeń związanych z przystąpieniem czy wyjściem z inwestycji. Na nasze żądanie fundusz ma obowiązek sprzedać i odkupić od nas jednostki uczestnictwa. W zamian za wpłaty do funduszu otrzymujemy jednostki uczestnictwa. W odróżnieniu od akcji jednostki uczestnictwa są podzielne (możemy kupić niecałkowitą liczbę jednostek). To wygodne, gdy chcemy poświęcić na inwestycję konkretną kwotę – np. dokładnie 100 zł.
Stabilny kurs na zysk?
Z punktu widzenia TFI i zarządzającego dużą zaletą funduszy zamkniętych jest też stabilizacja aktywów, która pozwala zoptymalizować proces zarządzania. Wpłaty do tego typu rozwiązań wnoszone są podczas emisji certyfikatów, a wykupy tylko w ustalonych okresach (np. raz na kwartał). Dzięki temu zarządzający nie muszą borykać się z problemem nagłego odpływu środków. Z punktu widzenia TFI obecność FIZ-ów w portfelu produktowym działa stabilizująco na poziom aktywów.
W przypadku funduszy otwartych nie ma ograniczeń związanych z przystąpieniem czy wyjściem z inwestycji. Na nasze żądanie fundusz ma obowiązek sprzedać i odkupić od nas jednostki uczestnictwa. FIO wyceniane są w praktyce w każdy dzień roboczy. Ponadto mają dość surowe obostrzenia co do polityki inwestycyjnej – na przykład zarządzający nie może wszystkich środków zainwestować w jedną, czy nawet kilka spółek. W zamian za wpłaty do funduszu otrzymujemy jednostki uczestnictwa. W odróżnieniu od akcji jednostki uczestnictwa są podzielne (możemy kupić niecałkowitą liczbę jednostek). To wygodne, gdy chcemy poświęcić na inwestycję konkretną kwotę – np. równo 100 zł.
W przeciwieństwie do funduszy otwartych tytułem uczestnictwa w funduszu zamkniętym są certyfikaty inwestycyjne będące papierami wartościowymi. Są one niepodzielne i mogą być przedmiotem wtórnego obrotu. Fundusze emitują je w ilościach określonych każdorazowo warunkami emisji, przez co liczba uczestników mogących przystąpić do funduszu jest ograniczona. Można je nabyć w okresach emisji, a sprzedać tylko w z góry ustalonych okresach wykupu.
