Turcja przebudowuje BIST 100. Z indeksu wypadnie 27 spółek

Borsa Istanbul od 1 października wymieni aż 27 ze 100 spółek w swoim głównym indeksie. Wśród usuwanych są Destek Finans i Katilimevim, których akcje pojawiły się w śledztwie dotyczącym manipulacji. Zmiana benchmarków następuje kilka dni po kryzysie płynnościowym tureckich funduszy.

Turecki rynek próbuje wrócić do równowagi po gwałtownym kryzysie funduszy inwestycyjnych. Tym razem zmiany dotyczą bezpośrednio najważniejszych giełdowych benchmarków. Borsa Istanbul poinformowała, że w ramach kwartalnej rewizji od 1 października z indeksu BIST 100 wypadnie 27 spółek, a ich miejsce zajmie 27 nowych. Oznacza to wymianę ponad jednej czwartej składu głównego indeksu tureckiej giełdy. Według Reutersa jest to największa taka przebudowa od czasu wprowadzenia przez Borsa Istanbul nowej struktury rynku sześć lat temu.

Sama giełda nie podała przyczyn usunięcia poszczególnych spółek. Moment rewizji trudno jednak oddzielić od wydarzeń ostatnich tygodni: problemów z płynnością części funduszy, gwałtownych spadków akcji, rozpoczętej likwidacji 131 funduszy oraz postępowań dotyczących domniemanej manipulacji kursami.

Reklama

Destek Finans wylatuje nawet z BIST 30

Najbardziej znaczącym przypadkiem jest Destek Finans Faktoring. Spółka zostanie usunięta nie tylko z BIST 100, ale również z BIST 50 i najbardziej elitarniego BIST 30. W trzydziestce zastąpi ją TR Anadolu Metal Madencilik. Z BIST 100 wypada również Katilimevim. Obie spółki znalazły się kilka dni wcześniej w centrum działań tureckiego nadzoru.

17 września Capital Markets Board skierował do prokuratury zawiadomienia wobec 38 osób w związku z podejrzeniem manipulacji akcjami Katilimevim, Gundogdu Gida i Destek Finans Faktoring. Część osób została jednocześnie objęta dwuletnimi zakazami handlu. Postępowanie objęło również osoby związane z zarządzającymi funduszami Pusula Portföy i Tera Portföy.

Z BIST 100 wypadają również m.in. Esenboga Elektrik, Isiklar Enerji Yapi Holding, Izdemir Enerji, Kiler Holding, Mia Teknoloji, Odine Teknoloji, Pasifik GYO czy Sekerbank. Wracają natomiast m.in. Anadolu Grubu Holding, Akcansa, Albaraka Türk, Anadolu Hayat Emeklilik, Aygaz, Ege Endüstri, Türk Traktör oraz TAB Gida.

Rewizja benchmarków nie jest wyłącznie kosmetyczną zmianą listy spółek. Fundusze indeksowe i ETF-y odwzorowujące BIST 30, BIST 50 czy BIST 100 muszą dostosować portfele do nowego składu benchmarków. Usuwane akcje są więc sprzedawane, a papiery nowych uczestników indeksu kupowane.

W obecnej sytuacji tureckiej dodatkowe znaczenie ma jednak jeszcze jeden mechanizm. Nowe ograniczenia koncentracji wprowadzone dla funduszy przewidują wyjątki dla akcji wchodzących w skład BIST 30. Reuters wskazuje, że po usunięciu spółki z tej grupy fundusze, których pozycje przekraczają nowe limity, będą musiały zmniejszyć swoje zaangażowanie. W przypadku Destek Finans zmiana może więc działać dwutorowo: papiery znikają z benchmarku, a jednocześnie spółka traci status, który pozwalał części funduszy korzystać z wyjątku od limitów koncentracji.

Fundusze wpływały na ceny mało płynnych akcji

Według nadzoru już w ostatnim kwartale 2025 r. zaobserwowano, że niektóre fundusze powodowały w akcjach o niskim free float ruchy cenowe, których nie dało się uzasadnić fundamentami spółek ani sytuacją gospodarczą. Problem był na tyle poważny, że już w grudniu 2025 r. trafił na posiedzenie tureckiego Komitetu Stabilności Finansowej.

W kolejnych miesiącach regulator przygotowywał nowe zasady dla funduszy. Ostateczna wersja wytycznych została ogłoszona 28 sierpnia. Ich celem – jak wprost napisał CMB – jest ograniczenie ryzyka systemowego związanego m.in. z niezabezpieczonym finansowaniem pomiędzy podmiotami powiązanymi oraz nietypowymi ruchami cen akcji generowanymi za pośrednictwem funduszy. Dostosowywanie się do nowych zasad przyczyniło się później do problemów płynnościowych funduszy posiadających duże pozycje w mało płynnych akcjach.

Sytuacja gwałtownie pogorszyła się w połowie września. Problemy z realizacją umorzeń w Pusula Portföy doprowadziły do wzrostu żądań wypłat również w innych funduszach. Zarządzający potrzebujący gotówki zaczęli sprzedawać akcje, a spadające ceny wywoływały kolejne umorzenia. 16 września BIST 100 stracił ponad 5 proc., a w całym ubiegłym tygodniu 8 proc.

Dzień później władze uruchomiły pakiet działań stabilizacyjnych. Bank centralny zwiększył finansowanie repo i limity pożyczek międzybankowych, regulator złagodził część wymogów dotyczących transakcji z wykorzystaniem kredytu, a CMB nakazał rozpoczęcie likwidacji 131 funduszy zarządzanych przez siedem firm. Proces nadzorują m.in. İşbank i Ziraat Bank. Fundusze objęte działaniami posiadały przy tym duże pakiety części spółek, które obecnie wypadają z indeksów – w tym Destek Finans.

21 września CMB wydłużył jeden z terminów przewidzianych w procedurze likwidacyjnej z trzech do sześciu miesięcy. Regulator wyjaśnił, że decyzja ma umożliwić sprzedaż aktywów funduszy – biorąc pod uwagę strukturę ich portfeli i warunki rynkowe – w możliwie korzystnych warunkach.

Do BIST 100 będzie trudniej wejść

Równocześnie Borsa Istanbul zmienia zasady, które w przyszłości będą decydowały o tym, jakie spółki w ogóle mogą znaleźć się w najważniejszych indeksach. Warunkiem uczestnictwa w BIST 30 i BIST 100 jest notowanie akcji w segmencie Star Market, czyli głównym segmencie tureckiego rynku akcji.

Po zmianie dyrektywy z 21 września przy kwalifikowaniu spółek do Star Market będą brane pod uwagę dodatkowo m.in. zmienność kursu oraz wielkość kapitałów własnych. Spółki mają być oceniane pod względem nadmiernej zmienności cen, a ich kapitały własne powinny znajdować się powyżej mediany dla grupy przedsiębiorstw podlegających ocenie. W praktyce bardzo gwałtowne i nietypowe zachowanie kursu może więc utrudnić spółce utrzymanie statusu Star Market, a pośrednio także obecność w BIST 30 czy BIST 100.

Dotychczas segmentacja rynku uwzględniała przede wszystkim takie parametry jak kapitalizacja, wartość akcji pozostających w wolnym obrocie oraz płynność. Dodatkowo od sesji 22 września Borsa Istanbul wprowadziła – do odwołania – uptick rule dla krótkiej sprzedaży. Oznacza to dodatkowe ograniczenie sposobu realizowania transakcji short w okresie podwyższonej zmienności.

Analitycy cytowani przez Reutersa oceniają, że nowe zasady powinny sprzyjać zdrowszemu kształtowaniu cen oraz poprawić jakość BIST 30, BIST 50 i BIST 100 jako rynkowych benchmarków.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.