Turecki nadzór likwiduje 131 funduszy inwestycyjnych

Turecki nadzór nakazał likwidację 131 funduszy zarządzających aktywami wartymi ponad 890 mld lir. Ich portfele mają zostać stopniowo spieniężone, a pieniądze wypłacone inwestorom. W poniedziałek SPK wydłużyła maksymalny czas całej operacji z trzech do sześciu miesięcy.

Turecki nadzór rynku kapitałowego SPK zdecydował o likwidacji 131 funduszy należących do siedmiu firm zarządzających: Tera, Pusula, Hedef, Atlas, A1 Capital, Pardus i Bulls Portföy. Według Reutersa ich aktywa przekraczają 890 mld lir, czyli około 18,3 mld dolarów, a operacja dotyczy około 350 tys. inwestorów.

Skala jest duża nawet jak na szybko rosnący w ostatnich latach turecki rynek funduszy. Minister finansów Mehmet Şimşek podaje, że w Turcji działa łącznie 2038 funduszy, a podmioty objęte likwidacją skupiają około 10-11 proc. aktywów całego rynku. Władze podkreślają przy tym, że ich zdaniem problem nie ma charakteru systemowego i jest skoncentrowany w ograniczonej części sektora.

Reklama

Początek obecnej fazy kryzysu opisaliśmy na Analizy.pl w ubiegłym tygodniu. Pusula Portföy poinformował o problemach z realizacją umorzeń, a następnie podobne kłopoty pojawiły się w funduszach Tera Portföy. Rosnące żądania wypłat zderzyły się z portfelami, w których istotną część stanowiły trudno zbywalne akcje. Mechanizm szybko zaczął się sam napędzać. Fundusze potrzebowały gotówki na wypłaty dla klientów, ale sprzedaż mniej płynnych aktywów groziła gwałtownym spadkiem ich cen. Aby pozyskać pieniądze, zarządzający sprzedawali więc również bardziej płynne pozycje. To zwiększało podaż akcji na giełdzie, pogłębiało spadki i zachęcało kolejnych inwestorów do wycofywania środków.

Czytaj także: Kryzys tureckich funduszy się pogłębia. Regulator podejrzewa manipulacje akcjami

16 września BIST 100 stracił ponad 5 proc., a Reuters zwracał uwagę, że przecena nastąpiła właśnie w reakcji na problemy z umorzeniami. Dzień później tureckie władze uruchomiły pakiet interwencyjny. Bank centralny zwiększył finansowanie repo do 300 mld lir i dziesięciokrotnie podniósł limity pożyczek banków na rynku międzybankowym. Jednocześnie SPK zawiesiła obrót jednostkami funduszy siedmiu firm i zdecydowała o rozpoczęciu ich likwidacji. Fundusze mają zostać zamknięte, a ich aktywa spieniężone.

Do przeprowadzenia operacji SPK wyznaczyła dwa największe tureckie banki. İş Bankası ma zająć się funduszami Tera Portföy, natomiast państwowy Ziraat Bankası przejmie proces likwidacji funduszy A1 Capital, Atlas, Bulls, Hedef, Pardus i Pusula. Banki stają się w tym procesie podmiotami odpowiedzialnymi za przechowywanie aktywów i przeprowadzenie likwidacji.

Procedura została dość szczegółowo rozpisana przez SPK. Najpierw banki i turecki odpowiednik KDPW, Merkezi Kayıt Kuruluşu, mają uzgodnić liczbę jednostek znajdujących się w obrocie oraz stan indywidualnych rachunków inwestorów. Następnie aktywa poszczególnych funduszy mają zostać przeniesione na rachunki prowadzone dla banków w Takasbanku. Uzgodnienie należności, zobowiązań i nierozliczonych transakcji powinno nastąpić w ciągu dziesięciu dni roboczych.

Aktywa mają być sprzedawane z uwzględnieniem interesu inwestorów, głębokości rynku i warunków płynnościowych. Uzyskana gotówka może być przejściowo lokowana w instrumentach rynku pieniężnego, a banki mogą wypłacać ją klientom etapami, proporcjonalnie do liczby posiadanych jednostek. Inwestorzy nie muszą więc czekać na całkowite zamknięcie funduszu, aby odzyskać przynajmniej część pieniędzy.

Jednocześnie oznacza to, że ostateczna wartość wypłat będzie zależała od tego, po jakich cenach uda się sprzedać aktywa, oraz od zobowiązań i kosztów danego funduszu. Sama decyzja o likwidacji nie oznacza zatem ani utraty wszystkich pieniędzy, ani gwarancji odzyskania wartości wynikającej z ostatniej wyceny jednostki.

Początkowo SPK wyznaczyła na likwidację maksymalnie trzy miesiące. W poniedziałek, 21 września, regulator zmienił jednak decyzję i wydłużył ten termin do sześciu miesięcy.

To istotna zmiana. SPK wprost tłumaczy ją strukturą portfeli likwidowanych funduszy i sytuacją rynkową. Dłuższy termin ma umożliwić sprzedaż aktywów „w możliwie odpowiednich warunkach”, a więc ograniczyć ryzyko przymusowej wyprzedaży po bardzo niskich cenach. Regulator podkreśla jednocześnie, że pół roku jest terminem maksymalnym – proces może zakończyć się wcześniej.

SPK przyznaje, że niepokojące zjawiska obserwował już od końca 2025 r. Według regulatora niektóre fundusze – przede wszystkim fundusze typu serbest oraz fundusze rynku pieniężnego – inwestowały w akcje o niewielkim free float, w których pojawiały się ruchy cenowe trudne do wyjaśnienia wynikami finansowymi spółek lub ich fundamentami.

Już w grudniu 2025 r. temat trafił na posiedzenie tureckiego Komitetu Stabilności Finansowej. Potem rozpoczęto przygotowywanie nowych regulacji. W lipcu zmieniono m.in. zasady wyceny niektórych aktywów znajdujących się w portfelach funduszy, a 28 sierpnia SPK opublikowała szeroką nowelizację zasad działania rynku. Sam regulator tłumaczy obecnie, że celem było ograniczenie ryzyka związanego m.in. z niezabezpieczonym finansowaniem między podmiotami powiązanymi oraz z wykorzystywaniem funduszy do wywoływania nadzwyczajnych ruchów cen akcji.

Nowe zasady ujawniły jednak problem płynności. Gdy ceny części słabo płynnych akcji zaczęły gwałtownie spadać, fundusze posiadające duże koncentracje takich papierów miały coraz większe trudności z ich sprzedażą. To właśnie wtedy kryzys wyceny zaczął przeradzać się w kryzys umorzeń.

Czytaj także: Turecka zawierucha a polskie fundusze. W ich portfelach jest 332 mln zł tureckiego długu

Równolegle do działań mających opanować problem płynności trwa postępowanie karne dotyczące podejrzeń manipulacji na rynku. SPK złożyła wcześniej zawiadomienia przeciwko 38 osobom w związku z handlem akcjami Katılımevim, Gündoğdu Gıda i Destek Finans Faktoring. Osoby te zostały objęte dwuletnimi zakazami handlu na Borsa Istanbul, podobny zakaz nałożono również na Pusula Portföy.

Do piątku cztery osoby zostały tymczasowo aresztowane, natomiast wobec 51 osób zastosowano zakaz wyjazdu z kraju i zabezpieczenia majątkowe. W sobotę zatrzymano kolejnych pięciu przedstawicieli Tera i Pusula, a w niedzielę i w nocy z niedzieli na poniedziałek nastąpiły kolejne zatrzymania. Wśród nich znaleźli się dwaj członkowie rady dyrektorów Tera Yatırım.

Prokuratura rozszerzyła też badanie przepływów finansowych. Do tureckiej jednostki analityki finansowej MASAK skierowano wniosek o szczegółowe sprawdzenie transakcji związanych m.in. z Pusula Finans Holding, Tera Yatırım, Hedef Holding i Bulls Yatırım oraz ich spółkami zależnymi. Postępowanie jest w toku, a ustalenia dotyczą podejrzeń – nie przesądzają o odpowiedzialności poszczególnych osób.

Zapisz się na Newsletter

Bądźmy w kontakcie! Prosto na Twojego maila będziemy wysyłać skrót najważniejszych informacji ze świata finansów, powiadomienia o nowościach rynkowych, najnowsze oceny i raporty oraz codzienne notowania wybranych przez Ciebie funduszy inwestycyjnych.