Duński system emerytalny – prawdopodobnie najlepszy na świecie
20.06.2018 | Wojciech Kiermacz
Emerytura w Danii może być nawet o jedną czwartą wyższa niż ostatnie zarobki, a przy tym system jest stabilny i wcale nie taki kosztowny

Historia duńskiego systemu emerytalnego sięga 1891 roku. Wtedy powstał system finansowany z podatków, który był podwaliną do powstania w 1956 r. tzw. folkepension – publicznego świadczenia niezależnego od osiąganych dochodów, które funkcjonuje do dziś w ramach pierwszego filara emerytalnego. W 1964 roku powstał drugi filar, tzw. ATP. Od tamtego czasu system był kilkukrotnie modyfikowany, ale jego kształt się nie zmienił. Stabilność budowana przez lata to jeden z najważniejszych powodów, dla których system ten jest uważany za jeden z najlepszych na świecie.

Zapisz się na Newsletter

Co zyskujesz?

Powiadomienia o ważnych wydarzeniach i nowościach rynkowych, najnowsze
oceny i raporty oraz zawsze aktualną listę TOP5 funduszy inwestycyjnych.

  • Dania to kraj o wielkości nieco większej od województwa mazowieckiego, zamieszkały przez 5,6 mln osób[1],
  • Wiek emerytalny w Dani wynosi obecnie 65 lat zarówno dla kobiet jak i mężczyzn, ale do 2030 ma wzrosnąć do 68 lat, a w konsekwencji do 74 lat z uwagi na uzależnienie go od oczekiwanej średniej długości życia[2].
  • Dania to kraj o jednych z najwyższych średnich zarobkach w Europie. Przeciętny Duńczyk otrzymuje 3270 EUR netto miesięcznie.

Kilka faktów

Podobnie jak w wielu innych krajach, również w Danii system emerytalny składa się z trzech filarów. Pierwszy z nich to emerytura państwowa (folkepension). Kwalifikują się do niej obywatele Danii, którzy ukończyli 65. rok życia (z czasem wiek będzie rósł). Obliczana jest na podstawie przychodów z tytułu zgromadzonych oszczędności (w drugim filarze lub innych) oraz stażu pracy. Ci, którzy przepracowali co najmniej 40 lat mogą ubiegać się o emeryturę w pełnej wysokości. Ta, według danych na 2018 rok, wynosi 12 965 DKK miesięcznie (ok. 1 740 EUR / 7 490 PLN), co odpowiada ponad połowie średniego wynagrodzenia w Danii. W ramach pierwszego filara funkcjonuje również dodatek dla biedniejszych emerytów w wysokości 17 200 DKK rocznie (2 308 EUR / 9 938 PLN).    
          
Drugi filar emerytalny to dobrze znane z innych systemów programy pracownicze. W Danii nazywają się ATP i należą do niego niemal wszyscy obywatele powyżej 16. roku życia (ok. 5,1 mln osób). Pracownicy odprowadzają miesięczne składki na swoje konto. To stała kwota, zależna wyłącznie od ilości przepracowanych godzin (nie zależy od zarobków). To, co płaci pracownik to zaledwie jedna trzecia całkowitej składki. Resztę dopłaca pracodawca. W 2016 roku całkowita składka zatrudnionego w pełnym wymiarze godzin wynosiła 284 DKK miesięcznie (38 EUR / 164 PLN). W 2018 roku pełne świadczenie z tytułu ATP dla 65-latka wynosi 23 600 DKK rocznie (3 167 EUR / 13 635 PLN). Istnieje możliwość odroczenia emerytury. Za każdy rok zwłoki nasza wypłata będzie rosnąć – o +5% jeśli zdecydujemy się przesunąć pobieranie świadczenia o rok i o +104% jeśli zgłosimy się po środki po 10 latach[3].

W końcu trzeci filar emerytalny. To również pracownicze programy, ale w tym wypadku zależne od dochodów. Według danych OECD, składki wahają się najczęściej od 12 do 18% wynagrodzenia brutto i zależą wprost proporcjonalnie od wysokości wynagrodzenia.

Siła tkwi w powszechności

W corocznym raporcie Mercera duński system emerytalny został oceniony najwyżej ze wszystkich spośród 30 badanych. Na 100 możliwych do uzyskania punktów otrzymał 78,9 (nieznacznie wyprzedzając system holenderski). Według analityków jest to system o bardzo solidnej strukturze z wieloma mocnymi cechami, w którym są jednak pewne obszary do poprawy. W raporcie czytamy m.in. o potrzebie zwiększenia zatrudnienia osób starszych w związku z rosnącą średnią długością życia (choć ta i tak jest wyższa niż w innych krajach europejskich) oraz o potrzebie wprowadzenia przepisów chroniących interes obydwu małżonków w przypadku rozwodu.

Dlaczego duński system jest taki dobry? Kluczowym czynnikiem jest świadomość mieszkańców Danii o potrzebie oszczędzania na starość. Przez lata budowania relacji na linii rząd – instytucje finansowe – pracodawcy – oszczędzający wypracowano system oparty na solidnych fundamentach. Brzmi górnolotnie, ale stoją za tym liczby – Dania jest krajem o najwyższym stosunku oszczędności emerytalnych do PKB. Wynosi on ponad 209%[4], co jest absolutnym rekordem wśród pozostałych krajów OECD.

Co ważne z trzecio filarowych programów korzysta ok. 90% pracowników. W Polsce z kolei z dobrowolnych Pracowniczych Programów Emerytalnych korzysta 400 tys. osób. Jest tu jednak pewien haczyk, bo o ile w Polsce produkty trzecio filarowe są faktycznie dobrowolne, o tyle w Danii odpowiednik PPE jest w praktyce obowiązkowy i to on w dużej mierze stoi za imponującą stopą zastąpienia. Ta, dla osób o średnich zarobkach wynosi ok. 86% brutto, a dla osób o dochodach o połowę niższych niż przeciętne ok. 123%. Pomimo szczodrości systemu, wydatki na emerytury w stosunku do PKB wynoszą 8,0% i są na poziomie przeciętnym w porównaniu do innych krajów OECD (średnio 8,2%)[5].

Duże znaczenie mają również wyniki funduszy, w które inwestowane są środki w ramach drugiego filaru. Średnia stopa w latach 2012-2016 wyniosła aż +15,8%. Aktywa zgromadzone w drugim filarze wynosiły na koniec 2017 roku 768,6 mld DKK, czyli ok. 444 mld PLN (ponad dwa razy więcej niż w OFE). Charakterystyczne dla duńskich ATP są niskie koszty – w 2017 roku z tytułu wszelkich opłat pobrano 2,3 mln DKK, co odpowiadało 0,31% aktywów. Aktywa w ramach ATP inwestowane są zarówno na rynku publicznym (akcje, obligacje), jak niepublicznym (nieruchomości, private equity).

Jakie wnioski z duńskiego, prawdopodobnie najlepszego systemu emerytalnego na świecie, płyną dla Polski? Potrzeba nam prostych zasad, upowszechnienia produktów trzecio filarowych i przede wszystkim długoterminowego budowania zaufania do systemu.

To kolejny artykuł z serii przegląd systemów emerytalnych.

Wojciech Kiermacz
Analizy Online

TAGI:

DaniaemeryturaIII filarprzegląd systemów emerytalnychsystem emerytalny

Popularne


zobacz także

↑ na górę