Odpalamy nowe analizy.pl! Start już wkrótce!

Raport IZFiA: rozwój rynku funduszy w 2019 roku

27.05.2020 | analizy.pl
Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami opublikowała raport dotyczący polskiego rynku funduszy w 2019 r. Prezentujemy jedną z sekcji, dotyczącą podmiotowego rozwoju branży w ubiegłym roku.

Jak co roku Izba Zarządzających Funduszami i Aktywami opublikowała raport dotyczący rynku funduszy w Polsce i w Europie. Współtwórcą raportu są Analizy Online S.A. Poniżej przedstawimy jedną z sekcji, dotyczącej rozwoju rynku pod względem podmiotowym w 2019 roku. Cały raport można ściągnąć na stronie IZFiA

Zapisz się na Newsletter

Co zyskujesz?

Powiadomienia o ważnych wydarzeniach i nowościach rynkowych, najnowsze
oceny i raporty oraz zawsze aktualną listę TOP5 funduszy inwestycyjnych.

Mniej towarzystw na rynku

Rok 2019 przyniósł kilka istotnych zmian na rynku funduszy inwestycyjnych, które skutkowały m.in. zmniejszeniem liczby działających towarzystw funduszy inwestycyjnych z 62 do 58 na koniec 2019 roku.
 
Liczba zarejestrowanych w Komisji Nadzoru Finansowego jest większa, ale część z nich nie ma już zgody na zarządzanie funduszami (ogólnie liczba TFI spadła z 64 do 63 w 2019 roku). Do Inventum TFI oraz Fincrea TFI, które utraciły zgodę odpowiednio w 2014 roku i 2017 roku, w 2019 roku dołączyły trzy towarzystwa: Saturn TFI (20 sierpnia), Lartiq TFI, które do marca funkcjonowało pod nazwą Trigon TFI (5 listopada) oraz GO TFI (19 grudnia). Komisja Nadzoru Finansowego nałożyła także na wszystkie te instytucje kary pieniężne w wysokości odpowiednio 5 mln zł, 5 mln zł oraz 6,5 mln zł.
 
Ostatnim przypadkiem, który miał wpływ na ograniczenie liczby działających TFI było połączenie Riviera TFI (dawny Raiffeisen TFI) z BNP Paribas TFI. Jeszcze w 2018 roku bank BGŻ BNP Paribas (właściciel TFI BGŻ BNP Paribas) objął udziały w Raiffeisen TFI, zmieniając jego nazwę na początku 2019 roku na RIVIERA TFI. Pod koniec marca 2019 roku nastąpiło połączenie obu TFI poprzez przeniesienie na TFI BGŻ BNP Paribas całego majątku RIVIERA TFI. W związku z rebrandingiem właściciela (zmiana nazwy na BNP Paribas), zmianie uległa również nazwa samego towarzystwa funduszy inwestycyjnych. Od 20 maja 2019 roku towarzystwo funkcjonuje pod nazwą BNP Paribas TFI.


 
To nie jedyna zmiana właścicielska mająca wpływ na rebranding. 18 czerwca 2019 roku Grupa Generali i Union Asset Management holding AG sfinalizowały transakcję zakupu Union Investment TFI w Polsce. Dwa miesiące później towarzystwo zmieniło nazwę na Generali Investments TFI.
 

W planach istotna zmiana

W przyszłości planowane są zdarzenia, które mogą przynieść istotną zmianę na rynku funduszy inwestycyjnych – choć przez pandemię Covid-19 i zawirowania na rynkach odłożono je w czasie. Zgodnie z projektem OFE mają stać się specjalistycznymi funduszami inwestycyjnymi, a Powszechne Towarzystwa Emerytalne (PTE) mają zostać przekształcone w TFI. O skali zmian świadczy wartość aktywów zarządzanych przez wszystkie OFE, ale i poszczególne PTE. Na koniec grudnia 2019 roku PTE zarządzały aktywami o wartości 155 mld zł, w tym największe – Nationale-Nederlanden PTE – prawie 40 mld zł. Dla porównania, tylko jedno TFI zarządzało w tym okresie większymi aktywami – Ipopema TFI (prawie 60 mld zł), a cały rynek funduszy inwestycyjnych warty był niecałe 268 mld zł. To oznacza, że dzięki przekształceniu OFE wartość rynku TFI wzrosłaby o ponad połowę. O ile dokładnie – zależy od kilku czynników, w tym przede wszystkim od decyzji o dalszym losie samej ustawy, a także od sytuacji na rynkach finansowych, od tego jaka część uczestników OFE zdecydowałaby się w nich pozostać, a jaka wybrałaby ZUS oraz ile wyniosłaby tzw. opłata przekształceniowa.
 

Nowe fundusze i subfundusze

 Inaczej niż w przypadku liczby TFI, liczba funduszy i subfunduszy wzrosła w 2019 roku (o prawie 180). Główny powód to wprowadzenie PPK. Faktyczną działalność rozpoczęło łącznie ponad 150 (sub) funduszy otwartych (licząc z przypadkami polegającymi na zmianie strategii), w tym ponad 120 subfunduszy zdefiniowanej daty pod PPK. Wśród pozostałych nowości dominowały strategie o niższym poziomie ryzyka. W 2019 roku wyraźnie spadła natomiast dynamika tworzenia nowych funduszy zamkniętych – działalność rozpoczęło jedynie 25 FIZ-ów.
 


Ogółem na koniec 2019 roku na rynku funduszy inwestycyjnych w Polsce działało ponad 680 funduszy i subfunduszy otwartych (FIO lub SFIO) oraz 733 fundusze zamknięte (FIZ).
 

Wysyp funduszy PPK

W 2019 roku zostało zarejestrowanych 16 funduszy parasolowych utworzonych na potrzeby PPK, w ramach których w każdym powołano po co najmniej 8 subfunduszy. W 2019 roku faktyczną działalność rozpoczęło 15 z nich, w tym 121 subfunduszy zdefiniowanej daty. Ich koncepcja jest stosunkowo prosta – ma to być inwestycja, która zmienia się wraz z wiekiem inwestora, dostosowując automatycznie profil ryzyka do jego potrzeb. Na początku w portfelu dominują aktywa o większym ryzyku, a bliżej daty docelowej są one zastępowane papierami o niższym poziomie ryzyka, co ma służyć ochronie wartości zgromadzonych środków. W przypadku funduszy działających w ramach PPK zdefiniowana data to rok, w którym uczestnicy funduszu osiągają wiek 60 lat. Zgodnie z ustawą instytucje muszą utworzyć fundusze ze zdefiniowaną datą przypadającą co 5 lat dla kolejnych 5-letnich przedziałów roczników. Mimo, że opłaty za zarządzanie zostały ustalone na bardzo niskim poziomie (maksymalnie 0,5% oraz dodatkowo maksymalnie 0,1% opłaty za sukces), praktycznie wszystkie instytucje zarządzające PPK wprowadziły promocje polegające na niepobieraniu ich w pierwszym okresie funkcjonowania programu, a także dodatkowo je obniżyły w kolejnych latach.
 

Pierwsze fundusze działające w zgodzie z kryteriami ESG

Wśród nowości 2019 roku znalazły się także fundusze inwestujące „odpowiedzialnie”. Odpowiedzialne inwestowanie (sustainable investing) to stosunkowo nowe zjawisko, znane pod hasłem ESG. Polega ono na uwzględnianiu w procesie inwestycyjnym przede wszystkim czynników pozafinansowych i wyborze tych podmiotów, które wykazują się odpowiedzialnością za środowisko i społeczeństwo. Zamiennie do pojęcia „odpowiedzialne inwestowanie” stosuje się takie określenia jak inwestycje etyczne, inwestycje zielone, inwestowanie odpowiedzialne społecznie (SRI), a także inwestycje ESG. Sam termin ESG to akronim pochodzący od angielskich słów environmental, social, governance. Inwestowanie ESG polega na wyborze podmiotów w oparciu o kryteria środowiskowe (zużycie wody, produkcja odpadów itp.), społeczne (podejście do pracowników, klientów, firm współpracujących itp.) i związane z ładem korporacyjnym (polityka wynagradzania zarządu itp.).
 
Odpowiedzialne inwestowanie stało się niezwykle popularne w ostatnich latach, szczególnie w krajach rozwiniętych gospodarczo (przede wszystkim w Europie Zachodniej). Szacuje się, że ok. 25% wszystkich inwestycji to aktywa lokowane zgodnie z normami odpowiedzialnego inwestowania. Popularność bierze się głównie ze wzrostu świadomości społecznej, dotyczącej m.in. zagrożeń klimatycznych. Rośnie znaczenie inwestorów, którzy chcą, by ich inwestycje miały pozytywny wpływ na społeczeństwo lub środowisko. Wzrost popularności bierze się także z przekonania, że kierowanie się kryteriami ESG pomaga w osiąganiu wyższych stóp zwrotu, co potwierdza szereg badań naukowych.
 
Sposobów patrzenia na inwestowanie odpowiedzialne jest kilka. Najczęściej stosowana jest selekcja negatywna, polegająca na eliminowaniu inwestycji związanych z nieetycznymi branżami (papierosy, przemysł zbrojeniowy, hazard), produkcją węgla lub ropy itp. Spojrzenie to ewoluowało w kierunku bardziej złożonych strategii, takich jak integracja ESG – drugiego najczęściej wykorzystywanego podejścia do odpowiedzialnego inwestowania. Polega ona na włączeniu parametrów ESG do procesu inwestycyjnego – przypisaniu im konkretnej wagi w procesie selekcji, a także oszacowaniu wpływu tych elementów na wycenę spółki. Ta strategia w ostatnich latach zyskuje wyraźnie na znaczeniu.


 
Aby dobrze zaimplementować strategię odpowiedzialnego inwestowania od kilku lat instytucje inwestują ogromne środki w technologię, tworzą autorskie narzędzia i własne systemy oceniania (istotne parametry ESG różnią się w zależności od stylu inwestycji, branży, trendów rynkowych i celów klientów). Rozbudowywane są zespoły specjalistów zajmujących się zrównoważonym inwestowaniem. Znamienny był coroczny list Laurence’a D. Finka, szefa BlackRocka – największej firmy inwestycyjnej na świecie – z początku tego roku. Ogłosił w nim, że jego firma będzie podejmować decyzje inwestycyjne w oparciu o zrównoważony rozwój środowiska. Szacuje się, że ten ruch może zmienić kształt korporacyjnej Ameryki i wywrzeć presję na innych zarządzających ogromnymi aktywami.
 
Strategie odpowiedzialnego inwestowania coraz częściej wykorzystywane są w branży funduszowej. Fundusze tego typu to obecnie najbardziej dynamicznie rozwijający się segment w globalnej branży. Według firmy analitycznej Morningstar w 2019 roku europejskie fundusze tego typu pozyskały rekordowe 120 mld euro, a aktywa sięgnęły 668 mld euro. Z kolei w USA pozyskały rekordowe 21 mld USD, a aktywa sięgnęły 140 mld USD. Wśród funduszy dominują aktywne strategie akcyjne, choć coraz częściej powstają także strategie pasywne (wraz z rosnącą dostępnością indeksów grupujących spółki wg czynników ESG). Odpowiedzialne inwestowanie wkracza także w segment zarządzania papierami dłużnymi.
 
Powoli standardy ESG przenoszą się na polski rynek. Stosowanie się do tej strategii wprowadziły pierwsze towarzystwa funduszy inwestycyjnych, oferując klientom fundusze inwestujące w zgodzie z ESG. Na polskim rynku powstały fundusze akcji polskich: PKO Ekologii i Odpowiedzialności Społecznej Globalny oraz NN Polski Odpowiedzialnego Inwestowania. We wrześniu 2019 roku Giełda Papierów Wartościowych wprowadziła indeks WIG-ESG śledzący notowania spółek uznanych za odpowiedzialne społecznie. Stał się on podstawą dla prowadzonego przez NN Investment Partners TFI funduszu zarządzanego pasywnie. Najstarszym przykładem jest projekt GPW pod nazwą RESPECT Index. Jego celem było wyłonienie tych spółek z warszawskiej giełdy, które spełniają pewne przesłanki zarządzania zrównoważonego i odpowiedzialnego.
 

Gorszy rok dla funduszy zamkniętych

 W 2019 roku działalność rozpoczęło zaledwie 25 nowych funduszy zamkniętych, najmniej od 15 lat. Dla porównania, w latach 2012-2017 powstawało ich po ponad 100 rocznie. Wśród nowości, poza wymienionymi w dalszej części ETF-ami, dominowały fundusze aktywów niepublicznych oraz sekurytyzacyjne. Z drugiej strony obserwowaliśmy likwidację działających funduszy – w sumie zamknięto ich ponad 100.


 
Rozwój segmentu funduszy zamkniętych zaczął hamować w latach 2016-2017, kiedy zaostrzono przepisy dotyczące obciążenia podatkiem dochodowym od osób prawnych FIZ-ów służących optymalizacji podatkowej. Kolejnym ciosem była afera spółki windykacyjnej GetBack, która była serwiserem wielu zamkniętych funduszy sekurytyzacyjnych uruchamianych pod skrzydłami kilku TFI. Załamał się także segment funduszy absolutnej stopy zwrotu, które w większości powstały jako FIZ-y. Spadek popularności FIZ-ów, szczególnie tych niepublicznych, wynika również z bardziej prozaicznej przyczyny – ich historyczne wyniki przestały być publikowane w mediach, po publikacji stanowiska Komisji Nadzoru Finansowego z marca 2018 roku. Zgodnie z nim TFI nie powinny udostępniać informacji o niepublicznych FIZ-ach, które mogą stanowić wystarczającą podstawę do podjęcia decyzji inwestycyjnych, w tym właśnie historycznych wycen ich certyfikatów.
 
Nie bez znaczenia była też dematerializacja certyfikatów funduszy zamkniętych, która zaczęła obowiązywać od lipca 2019 roku. Z racji konieczności tworzenia kolejnych serii certyfikatów pod KDPW, skomplikował się proces oferowania i trzeba było zacząć korzystać z agentów emisji, co istotnie podniosło koszty funkcjonowania TFI w tym zakresie. Dodatkowo zbiegło się to w czasie z rozliczaniem zachęt (o czym dalej), zamrażając dystrybucję funduszy zamkniętych.
 

Pierwsze polskie ETF-y

Na wyróżnienie wśród nowości zasługują pierwsze polskie ETF-y, czyli fundusze, które w swoich założeniach mają odzwierciedlanie kursu danego indeksu. Ich zaletą jest ciągła wycena certyfikatów i możliwość ich swobodnego nabywania i zbywania, ze względu na możliwość wymiany z innymi uczestnikami rynku oraz animatorem rynku. Wszystkie stworzone zostały przez AgioFunds TFI we współpracy z Beta Securities. Pierwszy z nich – Beta ETF WIG20TR Portfelowy FIZ – powstał jeszcze pod koniec 2018 roku, kolejne już w 2019 roku. Umożliwiły one inwestorom ekspozycję na indeks mWIG40TR, WIG20Short oraz WIG20lev. Rolę animatora i emitenta certyfikatów funduszu pełni Dom Maklerski BOŚ. Na koniec 2019 roku aktywa w nich zgromadzone warte były ponad 125 mln zł.

TAGI:

podsumowanie 2019

zobacz także

↑ na górę