Emerytalny ekosystem
19.11.2019 | analizy.pl
PPE, IKE, IKZE, PPK i od przyszłego roku jeszcze IKE powstałe z przekształcenia OFE? Jak się w tym nie pogubić?

Kształt systemu emerytalnego, który obecnie obowiązuje w Polsce, został zapoczątkowany 20 lat temu, kiedy przeprowadzono reformę emerytalną. Polegała ona głównie na zdywersyfikowaniu źródeł pochodzenia emerytur Polaków. W miejsce systemu opartego na emeryturze z ZUS, zaproponowano system trójfilarowy, w którym świadczenie emerytalne mamy otrzymywać z trzech źródeł – z ZUS, otwartych funduszy emerytalnych (OFE) oraz instytucji, w których będziemy dobrowolnie gromadzić dodatkowe oszczędności emerytalne. Składki zostały tak skalkulowane, że dopiero uczestnictwo we wszystkich trzech elementach systemu miało zapewnić emeryturę zbliżoną poziomem do wynagrodzenia z czasów aktywności zawodowej.

System ten cały czas podlega zmianom, obecnie składają się na niego:
  • I filar (obowiązkowy) – ZUS. Emerytura z tego filaru zależy głównie od wysokości wpłaconych składek i długości średniego dalszego trwania życia. Nie ma możliwości wcześniejszej wypłaty. Po osiągnięciu wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) można przejść na emeryturę, która będzie wypłacana do śmierci. Składka na emeryturę z I filaru wynosi 12,22% wynagrodzenia. Środki na emeryturę z I filaru nie podlegają dziedziczeniu ani podziałowi w razie rozwodu czy unieważnienia małżeństwa.
  • II filar (obowiązkowy) – tworzą go otwarte fundusze emerytalne (OFE) i subkonto w ZUS lub samo subkonto w ZUS. OFE zarządzają prywatne instytucje powszechne towarzystwa emerytalne (PTE). Wysokość kwot zgromadzonych w OFE zależy od efektywności inwestowania środków zgromadzonych w funduszu oraz wysokości składek. W przypadku subkonta – kwota zależy głównie od składek, środków przekazanych przez OFE i waloryzacji. Do II filaru trafia część składki emerytalnej – 7,3%. Środki zgromadzone na subkoncie są co roku waloryzowane. Podlegają podziałowi i wypłacie w razie śmierci, rozwodu czy unieważnienia małżeństwa ubezpieczonego.
    Obecnie trwają prace nad przekształceniem OFE w IKE działające w formule funduszu inwestycyjnego. Z założenia wypłaty z takiego IKE będą możliwe dopiero po osiągnięciu wieku emerytalnego (bez podatku dochodowego). Więcej o przekształceniu OFE w IKE przeczytaj w tekście: Rząd przyjął projekt ustawy o przekształceniu OFE
  • III filar (dobrowolny) – daje możliwość odkładania na emeryturę w czterech programach emerytalnych: PPE, IKE i IKZE, a od 2019 także w PPK. Przystąpienie do programów jest dobrowolne, środki stanowią własność uczestnika i są dziedziczone. W każdej chwili można  zrezygnować z udziału w programie i wycofać zgromadzone środki. Wysokość zgromadzonych kwot zależy od efektywności inwestowania środków zgromadzonych w funduszu oraz wysokości składek. Trzecim filarem zarządzają prywatne instytucje.
 
Każdemu z trzeciofilarowych rozwiązań towarzyszą różne przywileje podatkowe, w tym przede wszystkim zwolnienie z 19% podatku od dochodów kapitałowych oraz możliwość dziedziczenia bez konieczności odprowadzania podatku od spadków i darowizn. Z tych przywilejów można skorzystać jedynie, gdy utrzyma się oszczędności do czasu emerytury. Oszczędzający mogą wypłacić swoje oszczędności wcześniej (niż w ustalonych terminach) ale w takim przypadku muszą zapłacić 19% podatku od dochodów kapitałowych.

IKE

 

Pracowniczy program emerytalny (PPE)

PPE są tworzone dobrowolnie przez pracodawcę dla jego pracowników, którzy mogą przystąpić do programu. Wpłacane do programu środki pochodzą od pracodawcy (maksymalnie 7% pensji pracownika) oraz fakultatywnie od pracownika (maksymalnie 21422,5 zł w 2019 roku). Są one odprowadzane do instytucji finansowej, która zajmuje się ich gromadzeniem i zarządzaniem. Pieniądze z PPE można wypłacić bez podatku po ukończeniu 60. roku życia lub po ukończeniu 55. roku życia oraz uzyskaniu wcześniejszych uprawnień emerytalnych. Wcześniejsza wypłata środków oznacza konieczność przekazania 30% sumy składek podstawowych na rachunek bankowy wskazany przez ZUS.
 
Więcej o PPE dowiesz się z infografiki PPE
 

Indywidualne konto emerytalne (IKE) / indywidualne konto zabezpieczenia emerytalnego (IKZE)

IKE i IKZE pozwalają na samodzielne oszczędzanie. Generalnie może je założyć każdy, kto ukończył 16 lat. Częstotliwość wpłat na IKE, jak i IKZE jest dobrowolna, można wpłacać jednorazowo, kilka razy w roku, ale ważne, by nie przekroczyć ustalonego limitu. Oba konta różnią się między sobą w kilku szczegółach. Podstawowa polega na innej formule opodatkowania oszczędności. W przypadku IKZE zwolnienie podatkowe otrzymywane jest „na wejściu”, to znaczy wniesione składki można odliczyć od podstawy opodatkowania podatku od dochodów (w rozliczeniu rocznym PIT), dzięki czemu część wpłaconych środków można odzyskać już od pierwszego roku oszczędzania. W przypadku IKE nie ma takiej możliwości. Za to przy wycofywaniu kapitału z IKZE będzie pobrany zryczałtowany podatek (10%) od całej wartości inwestycji (czego nie ma w IKE).
 
Oba konta najlepiej traktować jako produkty komplementarne, i tak też są najczęściej oferowane. W IKE, dzięki wyższemu limitowi wpłat, mamy możliwość zgromadzenia większego kapitału, niż w przypadku IKZE, a gdy nabędziemy odpowiednie uprawnienia, nie płacimy żadnych podatków. Co więcej, w porównaniu z IKZE, okres wypłaty kapitału zaczyna się relatywnie szybciej. Ponadto, IKE ma zalety nie tylko dla posiadaczy kont, ale również ich spadkobierców – w sytuacji dziedziczenia zgromadzony kapitał nie jest bowiem obciążany PIT-em. 
 

Pracownicze plany kapitałowe (PPK)

Jest to nowy system długoterminowego oszczędzania sukcesywnie wdrażany od lipca 2019 roku. Pracodawcy zapisują automatycznie do programu wszystkich swoich pracowników, którzy ukończyli 18. i nie ukończyli 55. roku życia, podlegających obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pod warunkiem, że osoby te nie zrezygnowały z dokonywania wpłat do PPK. Proces wdrażania PPK jest podzielony na etapy i uzależniony jest od wielkości zatrudnienia w danym miejscu pracy. System jest tworzony i współfinansowany przez pracowników, pracodawców i państwo (Fundusz Pracy). Zgromadzone środki są prywatne i podlegają dziedziczeniu.
 
Więcej o PPK dowiesz się z naszej sekcji „Wszystko o PPK”

Przeniesienie oszczędności pomiędzy kontami

Przepisy dopuszczają kilka możliwości przeniesienia środków pomiędzy trzeciofilarowymi kontami.

Przeniesienie oszczędności z PPE jest możliwe w przypadku zmiana pracodawcy. Pracownik może pozostawić oszczędności w programie emerytalnym byłego pracodawcy do czasu, aż uzyska uprawnienia do ich wypłaty. Może także przetransferowaćje do PPE realizowanego przez nowego pracodawcę, o ile ten oferuje taki program. Ma do wyboru także inną opcję - przeniesienie oszczędności na IKE. Co ważne, przelew ten nie pomniejsza limitu wpłat na IKE w roku wpłaty. W tym przypadku, gdyby pracownik zdecydował się na zwrot całości środków z IKE przed przejściem na emeryturę, 30% sumy składek podstawowych wpłaconych do PPE byłaby potrącana ze zgromadzonych środków i przekazywana na konto ubezpieczonego w Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. 

Ze względu na różne rozwiązania podatkowe nie można przenieść środków z IKE do IKZE czy też na odwrót. Środki zgromadzone na IKE (ale już z IKZE nie) można natomiast przenieść na posiadane PPE.

Przeniesienie oszczędności z PPK jest możliwe w kilku sytuacjach. Podobnie jak w przypadku PPE, najważniejsza z nich to zmiana pracodawcy. Pracownik ma wówczas do wyboru: pozostawienie środków na dotychczasowym koncie lub przeniesienie ich na PPK u nowego pracodawcy. Inna sytuacja dotyczy wypłaty środków po osiągnięciu 60. roku życia. Gdy małżonkowie mają konto w tej samej instytucji finansowej mogą wnioskować o wypłatę środków w formie świadczenia małżeńskiego. Wówczas tworzony jest wspólny rachunek PPK - rachunek małżeński. Kolejny przypadek dotyczy rozwodu. Po dokonaniu podziału majątku wspólnego, środki zgromadzone na rachunku PPK pracownika, które przypadają byłemu małżonkowi, zostaną przekazane w formie wypłaty transferowej na rachunek PPK byłego małżonka. Jeżeli były małżonek nie ma konta PPK, środki będzie trzeba zwrócić albo w formie pieniężnej, albo w formie wypłaty transferowej na wskazany przez byłego małżonka rachunek.

Przydatne linki:
MPiPS: Co trzeba wiedzieć o IKE
MPiPS: Co trzeba wiedzieć o IKZE
KNF: Pracowniczy program emerytalny. Czy to się opłaci? PORADNIK

TAGI:

IKEIKZEOFEPPK

Zapisz się na Newsletter

Co zyskujesz?

Powiadomienia o ważnych wydarzeniach i nowościach rynkowych, najnowsze
oceny i raporty oraz zawsze aktualną listę TOP5 funduszy inwestycyjnych.

zobacz także

↑ na górę